WhatsUp मराठी

ना गपूर जिल्ह्याच्या रामटेक तालुक्यातील देवलापार गावाच्या पश्चिमेस एका ग्रामीण पाझर (डोंगरगाव) तलावाच्या काठाकाठाने गेलो की एका भव्य वास्तुचे भग्नावशेष आपले लक्ष वेधून घेतात. देवलापारच्या डाकबंगल्यापासून हे अंतर घनदाट जंगलात साधारण ४ किमी असावे. गोमुखापासूनही आडवाटेने येथे जाता येते. गेल्यागेल्या दृष्टीस पडते ते या गढीचे भव्य कमानी प्रवेशद्वार. विविध शिल्पांनी व चुन्याच्या लिंपणाने निर्मित हे प्रवेशद्वार गोंड स्थापत्याची चुणूक दाखवते. तटबंदीची भिंत लालसर प्रवाळ प्रस्तराची असून भव्य, उंच व रुंद आहे. उभय बाजूंना चावड्या व ओटे आहेत. लोखंडाच्या कड्या, खिळे व जोडपट्ट्या दिसतात. Devlapar Fort | Forts of Vidarbha त्यावरुन ही वास्तू मध्ययुगीन असल्याचे जाणवते. ही वास्तु गोंड सरदार राजाखानची असावी असे तज्ञांचे म्हणणे आहे. गोंड स्थापत्य शैली प्रवेशद्वारातून आत गेलो की भव्य चौकोनी वास्तूचे अवशेष दृष्टीस पडतात. ३६०० चौरसवर्ग फुटाच्या या वास्तूच्या अंतरभागात कमीतकमी ६ भव्य कक्ष, व्हरांडे, छज्जे व खिडक्या असाव्यात. गढी दुमजली असून दगडाच्या पायऱ्या आहेत. येथे भुयार असावे,असे इतिहासकारांचे म्हणणे आहे. ...

वि दर्भातील प्राचीन गावांत भंडारा जिल्ह्यातील पवनीची गणना होते. वैनगंगा नदीच्या काठावर वसलेल्या या गावाला दक्षिणेची काशी म्हटल्या जाते. हे गाव २५०० वर्षांपासून म्हणजेच मौर्य काळापासून अस्तित्वात आहे. गावात टेकडीवर (जगन्नाथ टेकडी) नारायणाचे मंदिर दिसते तेथे एक अतिविशाल स्तुपस्थापत्य होते. शुंग-मौर्य-सातवाहनाच्या काळातला हा स्तुप त्यावेळी कसा दिसत असेल याची प्रचिती तेथील उत्खननात सापडलेल्या पुरावशेषांवरुन येते. Pavni Fort and Stupa | Forts of Vidarbha गावात शिरल्याबरोबर उजव्या बाजूला प्रचंड व मजबूत बांधकामाचा तटबंदी असलेला पवनीचा किल्ला दृष्टीस पडतो. भव्य कमानी प्रवेशद्वारातून आत गेले की चढण सुरू होते. उभय बाजूचे गवाक्ष,व्हरांडे,जंग्या जाळ्या यांनी सुशोभित प्रवेशद्वार म्हणजे किल्ल्याची व आजच्या पवनी गावाची ऐटबाज वास्तू आहे. पवनीचा किल्ला हा भुइकोट असावा कारण श्रीगणेशाच्या अर्वाचीन देवळासमोर साधारण यादव काळातील विटांच्या बांधकामाचा बलदंड बुरुज दिसतो. ही वास्तू भोसले अथवा गोंडकालीन नसावी. पवनीचा प्राचीन भूतकाळ राजा पवनच्या काळापासून आहे, ज्याच्यावरून या शहराचे नाव पडले असे मानले जाते. सामा...

विदर्भातील किल्ले  | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha प्रतापगड प्र तापगड म्हटले की सर्वांना आठवते ती छत्रपती शिवाजी महाराज आणि अफजलखानाची भेट. पण अनेकांना कदाचित माहिती नसेल प्रतापगड नावाचा आणखी एक डोंगरी दुर्ग विदर्भातील गोंदिया जिल्ह्यात आहे. भंडारा जिल्ह्यातील साकोली या तालुक्याच्या ठिकाणापासून दक्षिणेस वळले की सानगडी किल्ला लागतो. तो पार करुन पुढे गेल्यानंतर अजुर्नी मोरगाव नावाची गावं लागतात. तेथून पूर्वेला १६ किमी अंतरावर एका पुलावरुन पश्चिमेकडे नजर टाकली की प्रतापगडाचे उंच शिखर दृष्टीस पडते. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी एक लहानसे वनग्राम असून समोरच अखंड पाषाणातून कोरलेला गरुड स्तंभ आहे. लाल पाषाणाचा हा स्तंभ साधारण ४०० वर्ष प्राचीन आहे. या किल्ल्यावर गोंड राजे, त्यांचे किल्लेदार तसेच जमीनदारांचे अधिपत्य होते. गड चढताना अर्ध्या अंतरावर एक मजार आहे. हा किल्ला पूर्ण जंगलमय आहे. माथ्यावरील पठारातून आत गेले की भग्न तटबंदीने किल्ला घेरला आहे. तटबंदीच्या बाजूबाजृूने गेलं की भव्य नैसर्गिक तळघर लागतं. बाजूला दोन पाषाण शिल्पांकित खळगे दिसतात. त्याला स्थानिक लोक श्रावणबाळाची कावड म्हणता...

विदर्भात अर्वाचीन काळात इ.स.च्या १५ व्या शतकात श्रीमंत गोंडांची राज्ये होती. त्यानंतर हा प्रांत श्रीमंत भोसले नृपतींच्या अखत्यारित गेला. हे किल्ले आलटून पालटून गोंड व भोसलेंच्या ताब्यात होते. नागपूर जिल्ह्यात नरखेड तालुक्यात एका उंच व टणक जागेवर हा आमनेरचा किल्ला उभा आहे. वर्धा-जाम आणि वसिष्ठा नद्यांच्या त्रिवेणी संगमावर हा दुर्गराज असून या किल्ल्याच्या परिसरात तीन मध्यम लोकवस्तींची खेडे आहेत. आमनेर, मुक्तापूर आणि जलालखेडा. आमनेरचा किल्ला | Amner Fort | Forts near Nagpur | Forts in Vidarbha किल्ल्याला एकूण ८ बुरुज असून ७ शिल्लक आहेत. हा किल्ला १२ व्या, १३ व्या शतकापासून अस्तित्वात असावा. नदीच्या काठाकाठाने किल्ल्यास प्रदक्षिणा घालता येते. पण सांभाळून. तिन्ही बाजूला काळेशार पाणी आणि एका बाजूला खंदक अशी आमदेर किल्ल्याची रचना आहे. किल्ल्याच्या बुरुजाअंतर्गत खोलगट असे पठार असून जुजबी शेती चालते. दक्षिणेस श्री सोमेश्वराचे अतिभव्य मंदिर आहे. मंदिरात काही प्रतिमाही दिसतात. हे शिवमंदिर जागृत देवस्थान असून या संपूर्ण परिसरात एवढे सुंदर, भव्य व डेरेदार मंदिर नाही. निसर्गाचे उत्तम लेणे या दुर्गरा...

विदर्भातील किल्ले  | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha महदागड किल्ला ना गपूर-अमरावती महामार्गावर सुमारे १८ किमी अंतरावर धामना, वडधामना नावाची गावे आहेत. त्याच्या अलिकडे जवळपास दोन ते अडीच किमीवर भुयारी गावात एक जीर्ण मंदिर आहे. हेमाडपंथी स्थापत्य शैलीत मोडणारे हे मंदिरावशेष यादव राजांच्या काळातील म्हणजेच इ.स.च्या १२ व्या व १३ व्या शतकातील असावेत. तेथून पुढे गावाच्या दक्षिणेस एक शैलगृह आहे. तेथून पुढे आणखी आत जंगलात ३ ते ४ किमीवर एका टेकडीच्या पायथ्याशी भव्य राजवाड्याचे जोते दिसते. विस्तृत पायवे, दगडविटांच्या रुंद भिंती आणि चौकोनी आकार असे त्याचे स्वरुप आहे. जंगलामुळे वास्तुचा काळ, रचना याचा अंदाज बांधता येत नाही. पण याच पायथ्यावरुन डोंगरावर वाट जाते. साध्या पाऊल वाटेने चढण चढून गेलो की पुढे विशाल दगडांच्या पायऱ्या लागतात. साधारण २०० पायऱ्या चढल्यावर एक पठार असून तेथे शिवाचे मंदिर व एक दर्गा दिसतो. तटबंदीची भिंती ही मानवनिर्मित आहे. साधारण ३०० फूट लांब व १०० फूट रुंद या पठारास पेंढाऱ्याचे ठाणे म्हणतात. गोंड आणि भोसल्यांच्या काळात पेंढाऱ्यांच्या (लुटारु)टोळ्या असायच्या. जो वतन दे...

विदर्भातील किल्ले  | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha सानगडीचा डोंगरी किल्ला भं डारा जिल्ह्यात साकोली तालुक्यातील सानगडी गावात शिरताच दक्षिणेला एका टेकडीवर जुन्या भिंती, तटबंदीचे अवशेष, उंच बुरुज आणि बालेकिल्ल्याचे भग्न अवशेष दिसतात.  या  किल्ल्यात निझामाच्या सैन्यासोबत एक हातघाईची लढाई झाली आणि गावातील बलदंड मल्लांनी हा हल्ला परतवून लावून निझामास विदर्भाचे म्हणजेच झाडीमंडळाचे पाणी पाजले असे सांगतात. टेकडीवर चढून जाताना विटांचे बांधकाम असलेले भव्य प्रवेशद्वार दिसते. आत कक्ष असून ते भग्न आहेत. कक्ष छान प्रशस्त असून प्रवेशद्वार राजवाड्याचे दिसते. प्रवेशद्वारासमोरील भग्न वास्तू अंबरखाना असावी. किल्ल्यात अष्टकोनी पायविहीर आहे. किल्ल्याचा महिरप दरवाजा चांगल्या स्थितीत आहे. १२ फूट ८ इंच लांब, ३ ते ४ इंच घेर आणि सहा कड्या असलेली अष्टधातुची तोफ म्हणजे या किल्ल्याचे मुख्य वैशिष्ट्य. ही तोफ ३५० ते ४०० वर्ष जुनी असून गावकरी तिला तोफमाय म्हणतात. पूर्वी ती बुरुजावर असावी आता पायथ्याशी उतारावर आहे. मुळात हा किल्ला देवगडच्या गोंड राज्यांतर्गत परगणे भांनारा (भंडारा) या क्षेत्रात अंत...

विदर्भातील किल्ले  | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha वि दर्भाच्या उत्तरेला सातपुडा पर्वत रांगा आहेत. सातपुड्याच्या दक्षिण माथ्यावर भंडाऱ्यापासून अंदाजे ४० किमी अंतरावर अंबागड हा बलदंड डोंगरी किल्ला एखाद्या ढाण्या वाघासारखा उभा आहे. गोंडवनाचे मोगलांपासून संरक्षण करणाऱ्या द्वारपालासारखा. भंडाऱ्याच्या उत्तरेला गायमुख देवालय (तुमसर रोड) संस्थानपर्यंत जायचे. मार्गात आंधळगाव पडते. गायमुख डोंगर हे सातपुड्याचाच पायथा असून घनदाट अरण्याने वेढला आहे. अर्वाचीन गायमुख देवस्थानाच्या पूर्वेला मोठी गुफा आहे. डोंगारातील या ४५ फूट खोल गुफेत चालत जाता येते. आत गिरीजेची मूर्ती आहे. येथील शैलगृह नैसर्गिक आहे. येथूनच किल्ल्याची चढण सुरु होते. परंतु अनेक पर्यटक अंबागड या गोंडी गावाच्याही पुढे गडाच्याच पायथ्याशी जातात. दक्षिणामुख हनुमंताच्या देवालयापासून पूर्वेला १५०० ते २००० फूट उंच चढले की आपण एका भव्य प्रवेशद्वाराशी पोहोचतो. गोंडस्थापत्याचा हा अद्वितीय नमुना बघून पर्यटक किल्ल्याच्या प्रेमात पडतो. Ambagarh Fort | Forts of Vidarbha १७०० च्या दशकाच्या सुरुवातीला देवगडचे बख्त बुलंद शाह यांच्या नेतृत्...

आठवणीतील जपान भाग सात (अंतिम) |  Travel Experience in Japan in Marathi Part 7 आठवणीतील जपान सिरीस जपान-दक्षिण आशिया मैत्री कार्यक्रमाअंतर्गत भारताच्या २३ सदस्यीय प्रतिनिधीमंडळात निवड झाली तेव्हापासूनच माझ्या मनाला एक हुरहुर लागली होती. कारण जपान म्हटलं की हिरोशिमा आणि नागासाकी आपसुकच आठवतात. आपल्याला ही दोन शहरं बघायला मिळतील काय? याबद्दल प्रचंड उत्सुकता होती. आणि प्रत्यक्षात हिरोशिमाचा प्रवास सुरु झाला तेव्हा तर अंगावर रोमांच उभे झाले होते. नगोयावरुन आम्ही निघालो त्या क्षणापासून अगदी तेथे पोहोचेपर्यत मनात विचारांचं काहुर माजलं होतं. जगातील साऱ्या मानवजातीला कलंक फासणारा पहिला अणुबॉम्ब ज्या शहरावर टाकला ते हिरोशिमा शहर आता कुठल्या परिस्थितीत असेल, तेथील लोक या धक्क्यातून सावरले असतील काय? असे प्रश्न मनात डोकावत होते. आणि साक्षात हिरोशिमा शहरात पाऊल ठेवल्यानंतर आश्चर्याचा सुखद धक्का बसला. अणुबाम्बनं उद्ध्वस्त झालेलं हेच ते हिरोशिमा यावर क्षणभर विश्वासच बसेना. अतिशय वेगानं पुन्हा डौलात उभं झालेलं हे शहर बघितल्यानंतर आम्ही जपानी लोकांच्या जिद्दीला सलाम ठोकला. Hiroshima हिरोशिमाचा इत...

आठवणीतील जपान भाग सहा | Travel Experience in Japan in Marathi Part 6 आठवणीतील जपान सिरीस उच्च तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात गगनभरारी घेणाऱ्या जपानमध्ये परंपरागत उद्योगांचीही अत्यंत काळजीपूर्वक जपणूक करण्यात आली आहे. जुनीच काय पण नवीन पिढी सुद्धा अतिशय आवडीनं या उद्योगात रुची घेत असल्याचं दिसून आलं. विशेषत: येथील कागदावरील कलाकृती आणि शिल्पकाम बघितल्यानंतर मनापासून दाद द्यावीशी वाटली. दगडांसाठी प्रसिद्ध असलेलं ओकाझाकी शहर आणि दगडी कलाकृती यांचं नातं ५०० वर्षे जुनं आहे. येथील राजवाडे बघताना राजेमहाराजांच्या सुरस कथाही ऐकायला मिळाल्या. त्सुगुयोशी सैगो हा ओकाझाकीचा राजा असतानाच्या काळात ग्रॅनाईड दगडाचा उपयोग करुन येथे अनेक घरे व राजवाडे बांधण्यात आले. यानंतर योशोमासा तानाका यानं १५९० नंतर इझुमी किंवा कावाचे येथून विविध प्रकारचे दगडं आणून शहराला वेगळं स्वरुप दिलं. बहुदा त्या काळापासूनच ओकाझाकी हे दगडांचं शहर म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं असावं. येथील दगडांची उच्च गुणवंता आणि कारागिरांचं अप्रतिम हस्तकौशल्य साèया जगात प्रसिद्ध आहे. एवढा पांढरा आणि चकचकीत दगड; विशेषत: ग्रॅनाईडची विविध आकारातील रुप...

1. नागपूरच्या इतिहासाचा जिवंत साक्षीदार | Chitnavis Wada Nagpur नागपूरच्या महाल परिसरात वसलेला चिटणवीस वाडा हा शहराच्या ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक आहे. भोसले राजवटीच्या काळात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या चिटणवीस कुटुंबाचे हे निवासस्थान आजही नागपूरच्या वैभवशाली भूतकाळाची आठवण करून देते. या वाड्यातून नागपूरच्या प्रशासकीय आणि सांस्कृतिक जीवनाची अनेक पर्वे घडली असून, आज हा वाडा कला, साहित्य आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे केंद्र बनला आहे. 🏛️✨ Chitnavis Wada Nagpur 2. भोसलेकालीन इतिहास आणि वास्तुकला | History and Architecture of Chitnavis Wada चिटणवीस वाडा ही पारंपरिक मराठी वाडा संस्कृतीचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. प्रशस्त अंगण, जाड दगडी भिंती, लाकडी खांब, नक्षीदार दरवाजे आणि गवाक्षे ही याची ठळक वैशिष्ट्ये आहेत. हा वाडा भोसले राजघराण्याचे विश्वासू प्रशासक असलेल्या चिटणवीस कुटुंबाचा निवास होता. काळाच्या ओघात वाड्याचे रूप बदलले असले तरी, त्याची मूळ वास्तुरचना आणि ऐतिहासिक महत्त्व आजही टिकून आहे. सध्या येथे कला प्रदर्शन, संगीत मैफिली, व्याख्याने आणि सांस्कृतिक उपक्रम आयोजि...

आठवणीतील जपान भाग पाच | Travel Experience in Japan in Marathi Part 5 आठवणीतील जपान सिरीस जपानमधील आमच्या एका महिन्याच्या वास्तव्यात जपानी कुटुंबासोबत घालवलेले ते दोन दिवस म्हणजे एक आगळावेगळा आणि सुखद अनुभव होता. या दोन दिवसात जपानमधील कुटुंब पद्धती आणि कौटुंबिक जीवन अगदी जवळून अनुभवायला मिळालं. मैत्री कार्यक्रमाअंतर्गत या देशातील कौटुंबिक जीवनाचा अभ्यास व्हावा या उद्देशानं हा ‘होम स्टे’ ठेवण्यात आला होता. टोकियोला पोहोचल्यानंतरच आम्हाला याबाबत कल्पना देण्यात आली होती. तब्बल दोन दिवस जपानी कुटुंबासोबत त्यांच्या घरी रहायला मिळणार हे ऐकल्यानंतर आम्ही सर्वच जाम खूष होतो. हे लोक घरात कसे वागत असतील, आपल्या येथे होतात तशीच या कुटुंबातही नवराबायकोची भांडणं होत असतील काय? स्वयंपाकघरात नवरा बायकोला मदत करत असेल काय? हे सगळं जाणून घेण्याची उत्सुकता होतीच आणि प्रत्यक्ष कुटुंबात राहिल्याशिवाय हे सगळं माहिती होणं शक्यही नव्हतं. त्यामुळं ‘होम स्टे’ चे दोन दिवस केव्हा येणार याची मी आतुरतेनं प्रतीक्षा करीत होते.                         ...