किल्ले प्रतापगड | Pratapgarh Fort | Forts near Nagpur | Forts in Vidarbha

विदर्भातील किल्ले | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

प्रतापगड

प्रतापगड म्हटले की सर्वांना आठवते ती छत्रपती शिवाजी महाराज आणि अफजलखानाची भेट. पण अनेकांना कदाचित माहिती नसेल प्रतापगड नावाचा आणखी एक डोंगरी दुर्ग विदर्भातील गोंदिया जिल्ह्यात आहे. भंडारा जिल्ह्यातील साकोली या तालुक्याच्या ठिकाणापासून दक्षिणेस वळले की सानगडी किल्ला लागतो. तो पार करुन पुढे गेल्यानंतर अजुर्नी मोरगाव नावाची गावं लागतात. तेथून पूर्वेला १६ किमी अंतरावर एका पुलावरुन पश्चिमेकडे नजर टाकली की प्रतापगडाचे उंच शिखर दृष्टीस पडते. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी एक लहानसे वनग्राम असून समोरच अखंड पाषाणातून कोरलेला गरुड स्तंभ आहे. लाल पाषाणाचा हा स्तंभ साधारण ४०० वर्ष प्राचीन आहे. या किल्ल्यावर गोंड राजे, त्यांचे किल्लेदार तसेच जमीनदारांचे अधिपत्य होते. गड चढताना अर्ध्या अंतरावर एक मजार आहे. हा किल्ला पूर्ण जंगलमय आहे. माथ्यावरील पठारातून आत गेले की भग्न तटबंदीने किल्ला घेरला आहे. तटबंदीच्या बाजूबाजृूने गेलं की भव्य नैसर्गिक तळघर लागतं. बाजूला दोन पाषाण शिल्पांकित खळगे दिसतात. त्याला स्थानिक लोक श्रावणबाळाची कावड म्हणतात. पायऱ्यांनी आत उतरले की अंधारी कोठडी आहे. कैद्यांना येथे ठेवले जात असावे. पठारावरुन सृर्यास्ताचा आनंद घेण्याची मजा काही औरच आहे. म्हणून या किल्ल्यास गोंदिया जिल्ह्यातील पचमढीचा डोंगर असेही म्हणतात. प्रतापगड हा चंद्रपूरच्या गोंड राजांच्या उत्तरेच्या आक्रमणास रोखणारा दुर्ग असून तो देवगडकर गोंडांनी बांधला आहे. किल्ला इ.स. च्या १६ व्या शतकातील असावा. रमणीय असा हा दुर्गराज आहे. साकोलीच्या जवळ त्याच दिशेला कुंभली येथे चुलबंदी नदीच्या काठावर दुर्गादेवीचे ठाणे असून तेथील प्रतिमा प्राचीन आहे. समोरच्या बाजूला भूगर्भाचा चमत्कार दगडी धमन्या व त्यातून जलस्त्राव असा आगळावेगळा देखावा बघायला मिळतो. या ठिकाणास विदर्भाची काशीप्रयाग म्हणतात.

Pratapgarh Fort | Forts of Vidarbha

सामाजिक व राष्ट्रीय एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून प्रतापगडला ओळखल्या जाते. येथे भगवान भोले शंकराची विशालकाय मूर्ती, तर दुसरीकडे ख्वाजा उस्मान गणी हारुणी बाबाचा दर्गा आहे. हिंदू-मुस्लिम बांधवांचे श्रद्धास्थान असल्याने लाखो भाविक दरवर्षी याठिकाणी गर्दी करतात.

पर्यटकांनी वेळेचे निट नियोजन केले तर अंबागड, गायमुख, नागझिरा, सानगडी, नवेगाव, गोठणगाव, चूलबंद व शेवटी प्रतापगड असा तीन ते चार दिवसांचा दौरा करुन महामार्गाने नागपूरला परतता येते. प्रतापगड परिसर पक्षीनिरीक्षक, वनस्पतीसंशोधन, संस्कृती अभ्यासक तसेच हौशी पर्यटकांसाठी नंदनवन आहे.शिवाय इतिहास अभ्यासकांसाठीही उत्तम ऐतिहासिक स्थळ आहे.

कसे पोहोचाल | How to reach Pratapgarh Fort | Forts of Vidarbha

येथे एसटी बस किंवा खासगी वाहनाने जाता येईल. गोंदिया जिल्ह्यात अर्जुनी मोरगाव ही जोडगावे लागतात. तेथून १६ किमी अंतरावर हा किल्ला लागतो. एसटी बस, खासगी वाहनाने जाता येईल.

तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️