गाविलगड | Gavilgad Killa | Forts near Nagpur | Forts in Vidarbha

अमरावती जिल्ह्यातील मेळघाटच्या पर्वत रांगात चिखलदऱ्याच्या पठारावर दक्षिण दिशेस सुमारे ६ किमी अंतरावर समुद्र सपाटीपासून २९४० फूट उंचावर गाविलगड उभा आहे. मेळघाटच्या घनदाट अरण्यात वसलेला गाविलगड जणू दक्षिण दिशेचा पहारेकरीच आहे. हा किल्ला गवळी लोकांनी बांधला, अशी अख्यायिका स्थानिक लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहे. परंतु या संदर्भात कुठलाही पुरावा उपलब्ध नाही. मुजाहिद वंशाच्या अहमदशहा वली पहिला यांनी गाविलगड किल्ला निर्माण केल्याचा उल्लेख फार्सी इतिहासकार फिरिश्ता करतो.

गाविलगड | Gavilgad Killa | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha
गाविलगड | Gavilgad Killa | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

हा किल्ला उत्तरेतून दख्खनमध्ये येणाऱ्या मार्गावर बांधण्यात आला. त्यामुळे या किल्ल्याला दख्खनचे प्रवेशद्वार मानले जात असे. उत्तरेतून येणाऱ्या मुस्लीम सरदारांना दख्खनमध्ये प्रवेश करताना काही प्रमाणात संघर्षाला सामोरे जावे लागत असे. हा किल्ला नंतरच्या काळात बहमनी, निजामशाही, इमादशाही यांच्या अधिपत्याखाली होता. शेवटी १८ व्या शतकात भोसल्यांनी हा किल्ला आपल्या ताब्यात घेतल्याची नोंद उपलब्ध आहे. या किल्ल्याच्या तटबंदीत वेगवेगळ्या राजवटीत वाढ झाली व आतील भागांत अनेक बांधकामे केलेली आढळतात. त्यामध्ये प्रामुख्याने मशीद हे उत्तम उदाहरण आहे.

किल्ल्याची रचना वर्तुळाकार आहे. ६ मैल परिसरात तो पसरला आहे. अनेक भग्न इमारती,तलाव,मंदिर, राणीमहाल, समाध्या, वृंदावन, मशिदी व इतर लहानसहान वास्तु या किल्ल्यावर आहेत. तिन्ही बाजूला उंच आणि अभेद्य कडे असले तरी किल्ल्याचा वरचा घेर संपूर्ण चिरेबंदी दगडांचा आहे.

गाविलगड | Gavilgad Fort | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

१८५७ च्या तात्या टोपेंच्या बंडाला आश्रय मिळू नये म्हणून ब्रिटिशांनी गाविलगडावरील दरबारगृह, सभागृह, सिंहासन व इतर अनेक इमारती अक्षरश: तोफेच्या गोळ्यांनी फोडून टाकल्या. तरीही या बलाढ्य गाविलगडाने त्यांना दाद दिली नाही. मुख्य इमारतीला मोठी तळघरे आहेत. भोसल्यांचा खजिना तेथे असायचा. १८०३ साली द्वितीय आंग्ल मराठा युद्धात हा किल्ला ताब्यात घेताना इंग्रजांना भरपूर कषट उपासावे लागले.

गाविलगडाजवळच चिखलदरा हे थंड हवेचे ठिकाण आहे. देवी लेणे हे शैलगृह, मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प या सर्व पर्यटन स्थळांचे सानिध्य व ७०० वर्षांच्या इतिहासाचा साक्षीदार गाविलगड विदर्भाचा मानदंडच आहे.

कसे पोहोचाल | How to go to Gavilgad Fort in Marathi

रस्त्याने प्रवास करायचा असल्यास, महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमधून अमरावतीपर्यंत नियमित एसटी बस आणि खासगी टॅक्सी उपलब्ध आहेत. अमरावतीपासून सुमारे १०० किमी अंतरावर असलेले चिखलदरा दाट जंगलं आणि डोंगरमाथ्यांच्या रम्य वाटेने सहज गाठता येते.

रेल्वेने प्रवास करणाऱ्यांसाठी सर्वात जवळचे स्थानक अमरावती आहे. तिथून बस किंवा टॅक्सीने चिखलदऱ्याचा प्रवास करता येतो. हवाई मार्गाने येऊ इच्छिणाऱ्यांसाठी नागपुरातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ सर्वात सोयीस्कर पर्याय आहे. नागपूरपासून चिखलदरा सुमारे २३० किमी अंतरावर आहे. तिथून प्रवाशांना खासगी टॅक्सी, भाड्याने कार किंवा बसचा पर्याय उपलब्ध असतो.

केव्हा जायचे | When to go to Gavilgad Fort in Marathi

गाविलगड किल्ला रविवारी सकाळी ९ ते ६ वाजपर्यंत आणि आठवड्याच्या इतर दिवशी सकाळी ९ ते सायंकाळी ५ वाजपर्यंत पर्यटकांसाठी खुला असतो.

भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम काळ

गाविलगड किल्ला भटकंतीसाठी सर्वोत्तम काळ ऑक्टोबर ते मार्चदरम्यान असतो. या काळात हवामान आल्हाददायक आणि थंडसर राहते, त्यामुळे किल्ल्याचा इतिहास शोधणे आणि त्याचा देखणा नजारा अनुभवणे अधिक आनंददायक होते. हिवाळ्यात येथील थंडगार वाऱ्याचा स्पर्श आणि स्वच्छ आकाश किल्ल्याच्या भव्य वास्तुकलेचा आस्वाद घेण्यास परिपूर्ण वातावरण निर्माण करतात. पावसाळ्यात गाविलगड परिसर जणू निसर्गाच्या हिरव्या गालीच्याने नटलेला असतो. धुके आणि लहानसहान धबधबे या भागाच्या सौंदर्यात भर घालतात. मात्र, या काळात चिखल आणि ओलसर रस्त्यांमुळे किल्ल्यावर चढणे थोडे कठीण होऊ शकते. उन्हाळ्यात मात्र इथली उष्णता आणि रखरखाटामुळे भटकंती त्रासदायक वाटू शकते. इतिहासप्रेमी, साहसप्रेमी आणि निसर्गप्रेमींसाठी गाविलगड किल्ला एक अद्वितीय ठिकाण आहे.

तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️

Comments

Post a Comment

तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️

✕
🤖
Home Community Tours Careers

📲 WhatsApp वर रोज Quiz, Polls आणि मजेशीर माहिती

GK Quiz, Polls, नवीन लेख आणि खास तथ्ये थेट तुमच्या WhatsApp वर! 😊

रोज नवीन काहीतरी मिळवा
👉 आत्ता Subscribe करा

✍️ तुमचा प्रवास अनुभव प्रकाशित करू इच्छिता?

तुमची कथा आम्हाला पाठवा आणि ती हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा 😊

👉 अनुभव पाठवा
💡
आजचा मराठी शब्द by WhatsUp मराठी
या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
उत्तर पाहण्यासाठी कार्ड flip करा ↻
📌 अर्थ:
🌿 उगम:
🔄 समानार्थी:
अवखळ|खोडकर व मुक्त स्वभावाचा|देशज मराठी|चंचल|Eg. तिचे अवखळ हसू सगळ्यांना आवडते.
लाघव|नम्र गोडवा|संस्कृत|मृदुता|Eg. त्यांच्या बोलण्यात विलक्षण लाघव आहे.
नितळ|पूर्ण स्वच्छ व निर्मळ|देशज मराठी|शुद्ध|Eg. डोंगरातील पाणी नितळ आहे.
तरल|अत्यंत सूक्ष्म व भावपूर्ण|संस्कृत|कोमल|Eg. तिची कविता तरल भावनांनी भरलेली आहे.
रम्य|आनंददायी सुंदर|संस्कृत|मनोहर|Eg. सह्याद्रीचे दृश्य रम्य वाटते.
ओंजळ|हाताचा कप्पा|देशज मराठी|हातभर|Eg. त्याने ओंजळीत पाणी घेतले.
हळुवार|अत्यंत अलगद|देशज मराठी|मंद|Eg. हळुवार वारा वाहत होता.
मंजुळ|गोड आणि सुरेल|संस्कृत|मधुर|Eg. तिचा आवाज मंजुळ आहे.
मृद्गंध|पहिल्या पावसातील मातीचा सुगंध|संस्कृत|मातीकस्तुरी|Eg. मृद्गंध दरवळला.
आभाळमाया|असीम प्रेम|देशज मराठी|अपार माया|Eg. आईची आभाळमाया विसरता येत नाही.
धुंद|पूर्ण तल्लीन|देशज मराठी|मग्न|Eg. तो संगीतात धुंद झाला.
झुळूक|मंद वाऱ्याची लहर|देशज मराठी|समीर|Eg. थंड झुळूक आली.
नभ|आकाश|संस्कृत|गगन|Eg. नभ निरभ्र होते.
उमाळा|भावनांचा अचानक उफाळ|देशज मराठी|आवेग|Eg. त्याला आनंदाचा उमाळा आला.
साजिरी|सुंदर व मोहक|देशज मराठी|गोजिरी|Eg. ती साजिरी दिसत होती.
गंधाळलेला|सुगंधाने भरलेला|देशज मराठी|दरवळता|Eg. फुलांनी गंधाळलेले अंगण होते.
कवडसा|प्रकाशाची हलकी झलक|देशज मराठी|किरण|Eg. सूर्याचा कवडसा पडला.
जिव्हाळा|आत्मीय ओढ|देशज मराठी|आपुलकी|Eg. गावाशी त्यांचा जिव्हाळा आहे.
लय|तालबद्ध गती|संस्कृत|ताल|Eg. गाण्याची लय सुंदर होती.
कोमेजलेला|ताजेपणा हरवलेला|देशज मराठी|म्लान|Eg. कोमेजलेली फुले दिसत होती.
दरवळ|मंद सुगंध|देशज मराठी|सुगंध|Eg. चाफ्याचा दरवळ पसरला.
सावळा|गडद सौंदर्य असलेला|देशज मराठी|श्याम|Eg. सावळ्या ढगांनी आकाश भरले.
सतेज|तेजस्वी व टवटवीत|संस्कृत|प्रसन्न|Eg. तिचा चेहरा सतेज दिसत होता.
मधुमालती|सुगंधी वेल|संस्कृत|फुलवेल|Eg. अंगणात मधुमालती फुलली होती.
गुंफण|सुंदर विणलेली रचना|देशज मराठी|रचना|Eg. कथानकाची गुंफण अप्रतिम आहे.
हुरहूर|मनातील ओढ|देशज मराठी|व्याकुळता|Eg. जुन्या दिवसांची हुरहूर लागली.
निवांत|पूर्ण शांत|देशज मराठी|शांत|Eg. गावातील निवांत वातावरण सुखावह असते.
तुषार|पाण्याचे सूक्ष्म थेंब|संस्कृत|शिंतोडे|Eg. धबधब्याचे तुषार अंगावर पडले.
मंतरलेला|जादुई भासणारा|देशज मराठी|मोहक|Eg. पावसाळ्यातला सह्याद्री मंतरलेला वाटतो.
लवलवता|हलका डोलणारा|देशज मराठी|डुलणारा|Eg. दिव्याची ज्योत लवलवत होती.
उमेद|आशावादी ऊर्जा|फारसीमार्गे मराठी|आशा|Eg. तरुणांमध्ये उमेद आहे.
गोजिरी|नाजूक सुंदर|देशज मराठी|साजिरी|Eg. गोजिरी बाहुली सगळ्यांना आवडली.
मोहोर|फुलांचा पहिला बहर|देशज मराठी|बहर|Eg. आंब्याला मोहोर आला आहे.
सुगंधी|सुगंध असलेले|संस्कृत|दरवळते|Eg. सुगंधी फुले बहरली.
अमृततुल्य|अत्यंत मधुर|संस्कृत|अतिगोड|Eg. गावचा चहा अमृततुल्य लागतो.
झंकार|घणघणता नाद|संस्कृत|निनाद|Eg. घंटांचा झंकार झाला.
सहजसुंदर|नैसर्गिक सुंदर|देशज मराठी|स्वाभाविक|Eg. तिचे सहजसुंदर हास्य खुलले.
आसमंत|सभोवतालचा परिसर|संस्कृत|परिसर|Eg. आसमंत शांत होता.
सुकुमार|नाजूक व कोमल|संस्कृत|कोवळा|Eg. सुकुमार फुलांचा गंध दरवळला.
निर्झर|वाहता झरा|संस्कृत|झरा|Eg. डोंगरातून निर्झर वाहत होता.
नादमय|संगीतपूर्ण|संस्कृत|सुरेल|Eg. सभागृह नादमय झाले.
मनोहर|मन जिंकणारे|संस्कृत|रम्य|Eg. मनोहर दृश्य पाहून सारे थक्क झाले.
स्पंदन|हलकी जाणीव किंवा धडधड|संस्कृत|धडधड|Eg. संगीताचे स्पंदन जाणवत होते.
चैतन्य|जीवनशक्ती|संस्कृत|ऊर्जा|Eg. वसंत ऋतूत निसर्गात चैतन्य येते.
मृदुल|मऊ व कोमल|संस्कृत|नाजूक|Eg. मृदुल वाळूवर पावले उमटली.
अलवार|अत्यंत हळुवार|देशज मराठी|मंद|Eg. ती अलवार हसली.
स्वैर|बंधनमुक्त|संस्कृत|मुक्त|Eg. पक्षी स्वैर उडत होते.
सुरभि|सुगंध|संस्कृत|दरवळ|Eg. फुलांची सुरभि दरवळली.
दीप्ती|प्रकाशमान तेज|संस्कृत|तेज|Eg. तिच्या डोळ्यांत दीप्ती होती.
प्राजक्त|सुगंधी फुलझाड|संस्कृत|पारिजात|Eg. अंगणात प्राजक्त फुलला होता.
निरभ्र|पूर्ण स्वच्छ|संस्कृत|ढगविरहित|Eg. निरभ्र आकाश सुंदर दिसत होते.

अजून इंटरेस्टिंग...

सेल्युलर जेलचा थरारक अनुभव : वेदना, त्याग आणि देशभक्तीचा इतिहास | डॉ. संपदा नासेरी | Author: Dr. Sampada Naseri | Cellular Jail Experience | Andaman & Nicobar Islands | Incredible India

Image
त्या अंधाऱ्या कोठड्यांत अजूनही घुमतो स्वातंत्र्यलढा Cellular Jail, Photo Credits: Aishwarya H अंदमान बेटावरील सेल्युलर जेल म्हणजे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा जिवंत इतिहास. पोर्टब्लेअरमध्ये पाऊल टाकताच निळ्याशार समुद्राच्या सौंदर्यामागे दडलेली वेदना आणि बलिदानाची कहाणी मनाला स्पर्श करून जात होती. त्या काळ्या पाण्याच्या शिक्षेचे प्रतीक असलेला हा सेल्युलर जेल केवळ एक वास्तू नसून, हजारो क्रांतिकारकांच्या त्यागाचा साक्षीदार आहे. आपल्यासारखा मराठी माणूस तेथे पोहोचतो तेव्हा त्याला सर्वप्रथम स्मरण होते ते स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदार सावरकर यांचे. त्यांनी देशासाठी सोसलेल्या अमानवीय अत्याचाराचे. कसे दिवस कंठले असतील त्यांनी येथे. आपण तर येथील कोठडीत एक दिवसही राहू शकणार नाही. Cellular Jail, Photo Credits: Aishwarya H जेलच्या मुख्य प्रवेशद्वारातून आत जाताना अंगावर एक वेगळाच शहारा आला. उंच भिंती, अरुंद कोठड्या आणि शांततेतही ऐकू येणारा इतिहास… प्रत्येक विट जणू स्वातंत्र्यवीरांच्या वेदना सांगत होती. त्या कोठड्यांपैकी एक कोठडी होती विनायक दामोदर सावरकर यांची. त्या छोट्याशा अंधाऱ्या खोलीसमोर उभे राह...
...पुढे वाचा

‘पुरण पोळी’ च्या गावाला जाऊ या....! आजनसरा | Author: Sakhi | Ajansara Temple | Temples in Maharashtra | Maharashtra Tourism

Image
नवसाला पावणारे आजनसरा येथील श्री भोजाजी महाराज देवस्थान Ajansara Temple | Temples in Maharashtra विदर्भात वर्धा जिल्ह्याच्या हिंगणघाट तालुक्यात एक गाव असे आहे जेथे दररोज हजारो किलो पुरण बनते आणि तेथील देवस्थानात फक्त पुरण पोळीचाच नैवेद्य दाखविला जातो. या गावाचे नाव आहे आजनसरा . येथील श्री भोजाजी महाराज देवस्थान म्हणजे नवसाला पावणारे देवस्थान अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. आजनसरा येथील भोजाजी महाराज मंदिरात पुरण पोळीच्या नैवेद्याची परंपरा कधी आणि कुणी सुरू केली याबाबत नेमकी माहिती नाही. परंतु याबाबतच्या आख्यायिकेनुसार, एका भक्ताच्या स्वप्नात भोजाजी महाराज आले आणि त्यांनी पुरणाच्या नैवेद्याचा दृष्टांत दिला, तेव्हापासून येथे पुरण पोळीचा नैवेद्य दाखविण्याची परंपरा सुरू आहे. पुरणपोळ्या बनवा चुलीवर Ajansara Temple | Temples in Maharashtra संत भोजाजी महाराजांचे तीर्थक्षेत्र पुरणपोळीच्या स्वयंपाकासाठी सर्वदूर प्रसिद्ध आहे. रविवारी आणि बुधवारी संपूर्ण विदर्भातून हजारो भाविक आजनसरा येथे पुरणपोळीचा नैवेद्य घेऊन येतात. याशिवाय मंदिर परिसरातही स्वयंपाकासाठी आठ ते दहा शेड तयार करण्यात आले आहेत. ...
...पुढे वाचा

तुम्ही पण होऊ शकता पर्यटन उद्योजिका, महाराष्ट्र शासनाच्या ‘आई’ महिला पर्यटन धोरण | Tours & Travel Entrepreneurship for Women | Startups & Careers | Maharashtra Startup Stories

Image
‘आई’ च्या पंखांनी महिला घेताहेत पर्यटन व्यवसायात उंच भरारी ! पहाटेची वेळ. सह्याद्रीच्या कुशीतल्या एका छोट्याशा गावात सुनीता चुलीवर चहा ठेवते आणि मोबाईलवर आलेल्या बुकिंगचा संदेश पुन्हा एकदा वाचते . कालपर्यंत शेतमजुरीवर संसार चालवणारी ही महिला आज स्वत: च्या छोट्याशा कृषी-पर्यटन केंद्राची मालकीण आहे . तिच्या घरातील रिकाम्या खोल्या आता पर्यटकांसाठी ‘ होमस्टे ’ बनल्या आहेत. गावातील महिलांनी मिळून तयार केलेल्या भाकरी, ठेचा, पिठलं आणि लोककलेच्या कार्यक्रमामुळे शहरातून येणारे पर्यटक भारावून जातात. सुनीताच्या डोळ्यांतील आत्मविश्वास ही केवळ एका महिलेची कथा नाही; तर महाराष्ट्र शासनाच्या ‘आई’ महिला पर्यटन धोरणामुळे उभ्या राहत असलेल्या नव्या ग्रामीण अर्थक्रांतीची सुरुवात आहे . महिलांच्या हातात केवळ संसाराची नव्हे, तर अर्थव्यवस्थेची सूत्रेही यावीत, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने ‘आई’ महिला पर्यटन धोरण राबवले आहे. पर्यटन क्षेत्रात महिलांचा सहभाग वाढवणे, त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मिती करणे हा या धोरणाचा मुख्य हेतू आहे. राज्य शासनाच्या पर्यटन धोरण २०२३ मध्ये पर्यटन...
...पुढे वाचा

अलेक्झांडर बर्न्स : बुखाराकडे निघालेला ब्रिटिश प्रवासी | Alexander Burnes and Travels into Bukhara | Travellers of the World

Image
कोण होते अलेक्झांडर बर्न्स? | Who Was Alexander Burnes मध्य आशियाच्या प्रवासवर्णनात Alexander Burnes हे नाव विशेष महत्त्वाचं मानलं जातं. स्कॉटलंडमध्ये जन्मलेला हा ब्रिटिश अधिकारी आणि प्रवासी 19व्या शतकात भारतातून मध्य आशियाकडे निघाला. त्या काळात ब्रिटिश साम्राज्याला मध्य आशियातील राजकीय घडामोडी समजून घेणं महत्त्वाचं वाटत होतं, आणि बर्न्सचा प्रवास याच पार्श्वभूमीवर झाला. तो फक्त राजनैतिक मोहिमेवर नव्हता; तर प्रवासादरम्यान त्याने पाहिलेल्या प्रदेशांचं तपशीलवार निरीक्षण केलं. Sir Alexander Burnes भारतातून बुखाराकडे प्रवास | Journey from India to Bukhara अलेक्झांडर बर्न्सने आपला प्रवास भारतातून सुरू केला. Indus River मार्गे तो पुढे अफगाणिस्तानातून मध्य आशियात गेला. या प्रवासात त्याने व्यापारी मार्ग, वाळवंटी प्रदेश, काफिले आणि स्थानिक बाजारपेठांचा जवळून अनुभव घेतला. त्या काळात बुखारा हे मध्य आशियातील महत्त्वाचं व्यापारी आणि सांस्कृतिक केंद्र होतं. त्यामुळे हा प्रवास युरोपियन जगासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला गेला. बुखारामधील अनुभव | His Experience in Bukhara Bukhara येथे पोहोचल्यानं...
...पुढे वाचा

भटाळा गावात आहे ‘भोंडा महादेव’ | Author: Himgauri Deshpande | Bhonda Mahadev Temple Bhatala | Temples of Vidarbha | Temples of Maharashtra

Image
विदर्भातील सर्वात मोठं शिवलिंग | Largest Shivalinga of Vidarbha आपण भविष्याचं चित्र कितीही सुंदर रंगवत असलो, तरीसुद्धा आपल्याला आपल्या वर्तमानासोबत इतिहासाची मदत ही घ्यावीच लागते. इतिहासाच्या पानांवर लिहिलेला प्रत्येक क्षण आपल्याला आपल्या देशामध्ये प्रांतामध्ये असलेल्या भव्य वास्तूंची, शिल्पांची, देवस्थानांच्या महतीची प्रचिती देतो. कालौघात काही वास्तू दुर्लक्षित राहिल्या तरीही त्या आपला सुवर्ण इतिहासाच्या कथा सांगत उभ्या असतात . अशीच एक वास्तू म्हणजे चंद्रपूर जिल्ह्यातील वरोरा तालुक्‍यात येत असलेल्या भटाळा या गावातील ‘ भोंडा महादेव' मंदिर! Bhonda Mahadev Temple मंदिराच्या डोक्‍यावर कळस आणि अमलक नसल्याने या मंदिराला ‘भोंडा महादेव' असे नाव पडले. भटाळा येथील मंदिरात विदर्भातील सर्वात मोठं शिवलिंग आहे. या मंदिराला शिखर नाही, कारण शतकांपूर्वी वीज पडून शिखर नष्ट झालं होतं, त्यामुळे याला ‘भोंडा महादेव’ म्हटलं जातं, असा संदर्भ आहे. गर्भगृहात १० फूट x ४ फूट आकाराचे एकाश्म काळ्या दगडाचे शिवलिंग आहे. Bhoda Mahadev Shivlinga महाशिवरात्रीच्या वेळी येथे मोठी यात्रा भरते. भटाळा गावातच ११-१२ ...
...पुढे वाचा

बांबूंच्या बेटातून करा ‘झुकझुक गाडी’ ची रम्य सफर | First Bamboo Garden of India, Amravati | Author: Parijaat | Maharashtra Tourism

Image
भारतातील पहिले बांबू उद्यान अमरावतीत | Amravati Bamboo Garden अमरावती शहराच्या पूर्वेला, वडाळी वनपरिक्षेत्राच्या विस्तीर्ण भूभागावर निसर्गरम्य वातावरणात वसलेले बांबू उद्यान म्हणजे मुलांसाठी आणि मोठ्यांसाठी आनंदाची एक सुंदर दुनिया आहे. गेल्या रविवारी आम्ही कुटुंबासह या उद्यानाला भेट दिली. शहराच्या गजबजाटापासून दूर हिरवाईने नटलेले हे ठिकाण पाहताच मन प्रसन्न झाले. उद्यानाच्या प्रवेशद्वारातून आत जाताच उंच-उंच बांबूंच्या रांगांनी आमचे स्वागत केले . काही बांबू हिरवेगार, काही पिवळसर तर काही काळपट रंगाचे होते. विविध आकार, रंग आणि प्रकारचे बांबू पाहताना मुलांच्या डोळ्यांत उत्सुकता चमकत होती. “हा बांबू एवढा उंच कसा?” “याचा रंग वेगळा का?” असे प्रश्न मुलं सतत विचारत होती. मोठ्यांनाही या निसर्गाच्या अद्भुत कलेचं अप्रूप वाटत होतं. First Bamboo Garden of India First Bamboo Garden of India | Toy Train उद्यानातील सर्वात आकर्षक भाग म्हणजे टॉय ट्रेन. छोट्याशा रंगीबेरंगी रेल्वेत बसण्यासाठी मुलांनी अक्षरशः रांग लावली होती. ट्रेन सुरू होताच “झुक-झुक” आवाजात मुलांचा आनंद गगनात मावत नव्हता. बांबूंच्या दाट झा...
...पुढे वाचा

महाराष्ट्रातील डार्क स्काय पर्यटन, शहरी गोंगाटापासून दूर, आकाशाच्या कुशीत | Dark Sky Tourism | Astro Tourism | Maharashtra Tourism Policy

Image
काही वर्षांपूर्वीपर्यंत गावाकडच्या रात्री वेगळ्याच असायच्या. अचानक वीज जायची, घराबाहेर अंगणात सगळे बसायचे, आणि मग नकळत नजरा वर आकाशाकडे वळायच्या. काळोखात चमकणारे असंख्य तारे, आकाशगंगेचा पांढराशुभ्र पट्टा, कधी एखादी उल्का चमकून जाणं - हे सगळं त्या काळच्या आयुष्याचा भाग होतं. Night Sky Watching | Dark Sky Tourism आज शहरांच्या झगमगाटात ते आकाश जवळजवळ हरवलं आहे. अनेक मुलांनी आयुष्यात कधीच आकाशगंगा पाहिलेली नाही. पण आता जगभर सुरू असलेल्या “डार्क स्काय” चळवळीमुळे हे चित्र बदलण्याची आशा निर्माण झाली आहे. आणि विशेष म्हणजे महाराष्ट्रातही आता या संकल्पनेला पर्यटन धोरणात स्थान मिळण्याची तयारी सुरू आहे. डार्क स्काय चळवळ म्हणजे नेमकं काय? | Dark Sky Movement डार्क स्काय म्हणजे फक्त अंधार नव्हे. तो  “योग्य प्रकाश”  वापरण्याचा विचार आहे. रात्री अनावश्यक रोषणाई कमी करणे, आकाशाकडे जाणारा प्रकाश थांबवणे, आणि नैसर्गिक रात्र जपणे - हा या चळवळीचा मुख्य उद्देश आहे. कारण प्रकाशप्रदूषणाचा परिणाम फक्त ताऱ्यांवर होत नाही;  त्याचा परिणाम पक्षी, वन्यजीव, शेती, झोप, मानवी आरोग्य आणि ऊर्जा वापर यांवर...
...पुढे वाचा

नागपुरातील संजीवनग्राममध्ये घ्या ‘वेलनेस टुरिझम’ चा आनंद | Sanjeevan Nature Cure | Wellness Tourism in Maharashtra

Image
आजच्या धावपळीच्या जीवनात माणूस आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होत असला, तरी मानसिक आणि शारीरिक थकवा त्याला कायम सतावत असतो. हा अनुभव आपणा सर्वांनाही निश्चित येत असणार. अशात मानसिक शांतता कशी आणि कुठे मिळणार? थोडा वेळतरी रोजच्या या दगदगीतून बाहेर पडण्याची इच्छा तुम्हाला नक्कीच होत असणार? पण हे शक्य आहे का? हो, नक्कीच आहे. आणि यावर पर्याय आहे, ‘वेलनेस टुरिझम’ ! “वेलनेस पर्यटन” ही संकल्पना केवळ प्रवासापुरती मर्यादित नाही, तर ती एक संपूर्ण आरोग्यदायी जीवनशैलीचा अनुभव आहे. हा प्रवास तुमच्या नियमित जीवनातील ताणतणाव कमी करुन मन अधिक स्थिर आणि सकारात्मक करतो. याशिवाय, शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडून आरोग्य सुधारते, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते आणि जीवनशैलीत सकारात्मक बदल घडतो. वेलनेस पर्यटन म्हणजे निसर्गाच्या सान्निध्यात राहून शरीर, मन आणि आत्म्याला ताजेतवाने करण्याचा प्रयत्न . यात योग, ध्यान, आयुर्वेदिक उपचार, स्पा थेरपी, नैसर्गिक आहार आणि शांत वातावरण यांचा समावेश असतो. शहरातील कोलाहलापासून दूर जाऊन स्वतः शी संवाद साधण्याची ही एक अनोखी संधी असते. भारतामध्ये वेलनेस पर्यटनाची परंपरा प्राचीन काळापासून आहे. ...
...पुढे वाचा

भामरागडमध्ये जलक्रांतीतून निर्मित ‘तलावांचे जाळे’ | अनिकेत प्रकाश आमटे | लोक बिरादरी प्रकल्प, हेमलकसा | Bhamragad Lakes by Aniket Prakash Amte

Image
आजच्या वेगवान आणि तंत्रज्ञानप्रधान युगात पर्यटन ही केवळ विरंगुळा किंवा मनोरंजनाची गोष्ट राहिलेली नाही, तर ती ज्ञानवर्धन आणि सामाजिक जाणीवा विकसित करण्याचे एक प्रभावी साधन बनली आहे. याच पार्श्वभूमीवर सामाजिक पर्यटन ही एक नवी संकल्पना उदयास येत आहे. या प्रकारच्या पर्यटनामध्ये लोक वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन तेथील सामाजिक प्रकल्प, उपक्रम आणि लोकजीवन यांचा अभ्यास करतात. सामाजिक पर्यटनाचा मुख्य उद्देश केवळ स्थळदर्शन नसून, त्या ठिकाणच्या समाजाच्या समस्या, त्यांच्या उपाययोजना आणि बदल घडवून आणणाऱ्या प्रयत्नांची माहिती घेणे हा आहे. अशा पर्यटनातून व्यक्तीची सामाजिक जाणीव अधिक प्रगल्भ होते. समाजात कोणत्या समस्या आहेत, त्यावर कशा प्रकारे उपाय केले जात आहेत, आणि आपणही त्यात कसा सहभाग घेऊ शकतो याची प्रेरणा मिळते. जबाबदार नागरिक बनण्याची जाणीवही वाढते. सामाजिक पर्यटनाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे स्थानिक लोकांशी संवाद. त्यांच्या जीवनशैलीचा, संस्कृतीचा आणि संघर्षांचा अनुभव घेताना सहानुभूती आणि समज वाढते. त्यामुळे समाजातील विविध घटकांमधील अंतर कमी होण्यास मदत होते. वास्तव जीवनातील हे अनुभव व्यक्तिमत्त...
...पुढे वाचा

आळंदी : ज्ञानेश्वर आणि महाराष्ट्राने घडवलेली भक्तीची क्रांती | Alandi & Bhakti Movement in India | Author: Raajan | Temples in Maharashtra | Maharashtra Tourism

Image
आळंदीला पोहोचलो तेव्हा सकाळ नुकतीच उजाडत होती. इंद्रायणीच्या घाटावर हलकं धुकं पसरलं होतं. मंदिराकडून आरतीचा आवाज येत होता आणि रस्त्यांवर भक्तांची वर्दळ सुरू झाली होती. फुलांच्या माळा, अगरबत्त्यांचा सुगंध, “ ज्ञानोबा माउली ” च्या जयघोषात गाव जागं होत होतं. महाराष्ट्राच्या इतिहासात अनेक राजे, योद्धे आणि विचारवंत झाले. परंतु समाजाच्या मनावर सर्वाधिक दीर्घकालीन प्रभाव टाकणाऱ्यांमध्ये संत ज्ञानेश्वर आणि त्यांची भावंडे - निवृत्तीनाथ, सोपानदेव आणि मुक्ताबाई - यांचे स्थान अद्वितीय आहे . त्यांनी केवळ भक्तीचा मार्ग दाखवला नाही, तर भारतातील अध्यात्माच्या प्रवाहालाच नवे वळण दिले. Ghats of the Indrayani River: Alandi नाथ परंपरेपासून लोकभक्तीपर्यंत | Nath Tradition and Bhakti Movement ज्ञानेश्वरांच्या आधी महाराष्ट्रात नाथ संप्रदायाचा प्रभाव होता. निवृत्तीनाथांना गहिनीनाथांकडून नाथ परंपरेची दीक्षा मिळाली होती . या परंपरेत योग, आत्मसाक्षात्कार, अद्वैत आणि अंतर्मुख साधना यांना महत्त्व होते. मात्र हा मार्ग सामान्य लोकांपासून काहीसा दूर होता. ज्ञानेश्वरांनी या परंपरेतील गाभा जपत त्याला भक्तीची जोड दिली...
...पुढे वाचा