माहुरगड | Mahurgad Fort | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

विदर्भातील किल्ले | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

वऱ्हाडच्या इतिहासात माहुरगडचे राजकीय व संरक्षणात्मक ठाणे म्हणून महत्व होते. सुभे वाशिम, परगणे माहुर, अचलपूर असे अनेक उल्लेख प्राचीन दस्तावेजांमध्ये आढळतात. गाविलगड, नरनाळा, बाळापूर आणि माहुर ही वऱ्हाडातील चार महत्त्वाची ठाणी होत. बहामनी, देशमुख, निझाम व भोसले या चार राजवंशांचा इतिहास या किल्ल्यांभोवती गुंतला आहे. परंतु आज माहुर ओळखल्या जाते ते श्रीक्षेत्र रेणुका देवीच्या पुनीत वास्तव्यासाठी. हे स्थान मराठवड्याच्या नांदेड जिल्ह्यात समाविष्ट असले तरी माहुरचा किल्ला हा वऱ्हाडातील किल्ला (यवतमाळजवळ) म्हणून ओळखल्या जातो. 

माहुरगड | Mahurgad Fort | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

माहुरगड | Mahurgad Fort | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

किल्ल्याची तटबंदी, काही बुरुज अजूनही शाबूत आहेत. आतील भागात भग्न इमारतींचे अवशेष आहेत. येथे एकूण १९ बुरुज होते. त्यातील रेणुका बुरुज, धन बुरुज व कालिका बुरुज या तीन बुरुजांना धार्मिक महत्व प्राप्त झाले आहे. रेणुका माता मंदिरा समोरील बुरुजास तिच्याच नावे रेणुका बुरुज असे नामकरण झाले आहे. किल्ल्याला दोन तट असून दक्षिण तट राष्ट्रकूट काळातील असावा. मंदिरातून बुरुजावरची चढण कठीण आहे. धन बुरुजाखाली अमाप धन भूगर्भात दडले आहे,असा समज होता. शाक्त प्रतिमेच्या आद्याक्षरावरुन कालिका बुरुजाने नाव पडले. श्री दत्त शिखर हे आणखी एक धार्मिक स्थान होय. संपूर्ण माहुर परिसरात अनेक पुरावशेष विखुरलेले आहेत. पायथ्याशी विशाल पापक्षालन तीर्थ असून गावात संग्रहालय, लहानमोठी देवळं,मठ आहेत. इ.स. च्या ७-८ व्या शतकातील अतिभव्य कोरीव गुफा हे माहुरगडाच्या पायथ्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य.

Renuka Temple Mahurgad | माहुरगड | Mahurgad Fort | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

या किल्ल्याचा इतिहास संदर्भात राजे उदेराम देशमुख नावाच्या पराक्रमी पुरुषाचे नाव आवर्जुन घेतले जाते. माहुरगडावरील प्रत्येक डोंगर हा विशाल किल्लाच भासतो.

तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️