नगरधनचा भुईकोट | Nagardhan Fort Travel Guide in Marathi | Forts near Nagpur | Forts in Vidarbha

विदर्भातील किल्ले | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

विदर्भात नागपूर जिल्ह्यातील श्रीक्षेत्र रामटेक गड जगप्रसिद्ध आहे. या गावाला २००० वर्षांचा इतिहास असून सुप्रसिद्ध वाकाटक राजवंशाचा त्यात समावेश आहे. याच गडाच्या दक्षिण-पश्चिमेस ७ किमी अंतरावर असलेला भव्य भुईकोट म्हणजे नगरधनचा किल्ला. वाकाटकांच्या काळात इ.स.च्या ४ थ्या शतकात ही जागा नंदीवर्धन या नावाने ओळखली जाई.

नागपूरपासून ४३ किमी अंतरावर असलेला नगरधन किल्ला या प्रदेशाच्या भव्य भूतकाळाचा आणि चैतन्यशील सांस्कृतिक वारशाचा जिवंत पुरावा आहे. एकेकाळी वाकाटक राजवंशाची राजधानी राहिलेल्या या भक्कम किल्ल्याने या प्रदेशाच्या संरक्षण धोरणांना आकार देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. रामटेकला देशाच्या कानाकोपऱ्यातून लोक श्रीरामाच्या दर्शनासाठी येतात. पण तेथून अगदी जवळ असलेल्या या दुर्गराजाची मात्र अनेकांना माहिती नसते.

नगरधन किल्ला केवळ भूतकाळाचा अवशेष नाही; हे या प्रदेशाच्या समृद्ध स्थापत्य वारशाचे आणि सांस्कृतिक विविधतेचे जिवंत उदाहरण आहे.

🧱 रचना व ऐतिहासिक काळ | Nagardhan Fort History in Marathi

काळाच्या ओघात त्याच्या काही कडा झिजल्या असल्या तरी, नगरधन किल्ला अजूनही त्याच्या वैभवशाली भूतकाळाचे अवशेष त्याच्या आकर्षक वास्तुशिल्पीय तपशीलांद्वारे अभिमानाने प्रदर्शित करतो. गावाच्या पश्चिमेस एक भव्य उंच कमानी प्रवेशद्वार आहे. लालसर व काळपट पाषाण चिऱ्यांनी दर्शनी तटबंदी चिरेबंदी बांधलेली आहे.

प्रवेशद्वाराच्या मध्यभागी श्रीगणरायाचे शिल्प आहे. आत शिरल्यानंतर लंबचतुष्कोनी कक्षात प्रवेश होतो. छत पूर्णपणे नष्ट झाले आहे. प्रवेशद्वारावर चढण्यासाठी सोपान मार्ग असून शिबंदीसाठी वर टेहळणी घुमट्या आहेत. बाजूला यक्षराज आणि हनुमंतरायाची शिल्पे दिसतात.

Nagardhan Fort, Guide in Marathi

या भुईकोटाचे क्षेत्रफळ अंदाजे ३५० फूट लांब व २०० फूट रुंद आहे. संपूर्ण किल्ला पाहण्यासाठी साधारण एक ते दीड तास पुरेसा आहे.

⚔️ ऐतिहासिक काळ व राजवटी (Dynasties & Timeline)

मुळात हा किल्ला गोंड राजांचा असून १५ व्या शतकातील असावा. किल्ल्यात सर्वत्र भग्नावशेष आढळतात. पायऱ्यांची एक बावडी (विहीर) आजही अस्तित्वात आहे. भुयारी मार्ग, अंधार कक्ष आणि जिने पाहायला मिळतात. भुयारातील मंदिरात गिरीजेची मध्ययुगीन प्रतिमा आजही आहे पुढे हा किल्ला श्रीमंत भोसले नृपतींच्या राजवटीत आला. गावात कोटेश्वराचे अप्रतिम प्राचीन स्थापत्य असलेले हेमाडपंथी शिवालय आहे. त्यासमोरील जलाशय ११ व्या शतकातील असावा. याच गावात राष्ट्रकुट नृपतींचा ताम्रपटही सापडला होता. रामटेकला येणाऱ्या भाविकांनी या भुईकोटाला भेट देण्यास विसरू नये.

🌳 आजूबाजूची पर्यटनस्थळे | Nearby Attractions

नगरधन किल्ल्याजवळील पेंच राष्ट्रीय उद्यानात मुबलक वन्यजीव असून वाघांचे दर्शन वारंवार होते. पर्यटकांसाठी सफारी साहसांचा हा उत्तम पर्याय आहे. यासोबतच खिंडसी जलाशय आणि खेकरानाला या ठिकाणांनाही भेट देता येते.

🚗 कसे पोहोचाल | How to Reach Nagardhan Fort

• हा किल्ला सकाळी ९ ते सायंकाळी ५ वाजेपर्यंत पर्यटकांसाठी खुला असतो.
• रेल्वेने आल्यास रामटेक स्टेशनवर उतरावे लागेल. तेथून नगरधन किल्ला ७ किमी अंतरावर आहे.
• नागपूरहून बसने किंवा टॅक्सीने जाता येते. साधारण एकसव्वा तासाचा प्रवास असून रस्ता चांगला आहे.

🏯 रामटेकजवळील नगरधन किल्ला आपण बघितला का? 

कंमेंट्स मध्ये तुमचे मत नक्की कळवा !