WhatsUp मराठी

"काही शहरे त्यांच्या राजवाड्यांमुळे प्रसिद्ध होतात, काही युद्धांमुळे, तर काही एका महान व्यक्तिमत्त्वाच्या आठवणींमुळे. म्यानमारमधील मंडाले हे असेच एक शहर. आज ते बौद्ध संस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखले जाते; पण भारतीयांसाठी मंडाले म्हणजे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांचे दुसरे घर. एक असे ठिकाण, जिथे ब्रिटिशांनी त्यांना शिक्षा दिली; पण त्यांनी त्याच शिक्षेचे रूपांतर भारतीय विचारविश्वातील अमर ठेव्यात केले." आजचे मंडाले – इतिहास, श्रद्धा आणि शांततेचे शहर | Mandalay City Today म्यानमारच्या मध्यभागी वसलेले मंडाले हे देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर. एकेकाळी बर्मा साम्राज्याची शेवटची राजधानी असलेले हे शहर आज बौद्ध धर्माचे महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. मंडाले हिल, कुतोदॉ पॅगोडा, महा मुनि बुद्ध मंदिर, इरावडी नदीचे किनारे आणि प्राचीन राजवाडा यामुळे जगभरातील पर्यटक येथे येतात. दुसऱ्या महायुद्धानंतर शहराने मोठे नुकसान सोसले, पण मंडालेने स्वतःला पुन्हा उभे केले. आज येथे आधुनिक रस्ते, बाजारपेठा आणि पर्यटनाची चांगली सुविधा आहे. मात्र या शहराच्या एका कोपऱ्यात भारतीय इतिहासाची एक वेगळीच कहाणी दडल...

‘माइन-टूरिझम’ने रचला जागतिक कीर्तीचा नवा इतिहास जिथे कधी काळ्या कोळशाची धूळ, अथांग खड्डे आणि अजस्र यंत्रांच्या कानठळ्या बसवणाऱ्या आवाजाचे साम्राज्य होते, तिथे आज डोळे दिपवणारी विलोभनीय हिरवाई आणि आधुनिक विज्ञानाचा एक अद्भुत आविष्कार आकाराला आला आहे. वेस्टर्न कोलफील्ड्स लिमिटेडने (वेकोलि) नागपूर आणि चंद्रपूरच्या खाण पट्ट्यात सुरू केलेले ‘माइन-टूरिझम’ (खाण पर्यटन) आता केवळ जुन्या चौकटीत उरलेले नाही.   Mine Tourism आता २०२६ ला चित्र काय? तर, भंगारात निघणाऱ्या कोळसा वॅगन्सचे अलिशान आणि देखण्या ‘टूरिस्ट डब्यांमध्ये’ झालेले रूपांतर आणि संपूर्ण खाण परिसराचे ‘कार्बन सिंक’मध्ये झालेले रूपांतर; या अभूतपूर्व कायापालटासह हे अनोखे मॉडेल आंतरराष्ट्रीय पर्यटनाच्या नकाशावर एका अत्यंत प्रगत अवतारात दिमाखात झळकत आहे. विदर्भाच्या मातीतून आकाराला आलेली ही निसर्गाची किमया आणि विज्ञानाचा थरार संपूर्ण राज्याला आणि देशातील पर्यटकांना भुरळ पाडत आहे. 'कचऱ्यातून कांचन' या संपूर्ण प्रकल्पाचे सर्वात मोठे आणि मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे इथल्या ‘टॉय ट्रेन’चा झालेला संपूर्ण मेकओव्हर! पूर्वी ज्या जुन्या, गंजलेल्या ...

पुरातत्त्व संशोधन आणि पर्यटनाला मिळणार नवी दिशा चंद्रपूर म्हटले की गोंड राजांची राजधानी, किल्ला आणि मध्ययुगीन इतिहास डोळ्यांसमोर उभा राहतो. मात्र येथील इराई आणि झरपट नदीच्या संगमाजवळील ‘बोर रीठ’ या स्थळावरील संशोधनामुळे चंद्रपूरचा इतिहास आणखी हजारो वर्षे मागे जात असल्याचे संकेत मिळत आहेत. इतिहास अभ्यासक व संशोधक प्रा. सुरेश चोपणे यांच्या संशोधनानुसार या परिसरात पाषाणयुग, सातवाहन, वाकाटक आणि यादव काळातील मानवी वस्तीचे पुरावे आढळले आहेत. या दाव्यांची अधिकृत पुरातत्त्वीय पडताळणी आणि उत्खनन झाल्यास चंद्रपूरच्या इतिहासाला नवे परिमाण मिळू शकते. त्याचबरोबर हे स्थळ विदर्भातील महत्त्वाचे पुरातत्त्वीय पर्यटन केंद्र म्हणून विकसित होण्याचीही मोठी संधी आहे. या संशोधनाबद्दल प्रा. सुरेश चोपणे यांनी दिलेली माहिती जाणून घेऊ. इराई–झरपट संगम परिसराचा पुरातत्त्वीय वारसा चंद्रपूर हे महाराष्ट्राच्या पूर्व विदर्भातील एक प्राचीन आणि ऐतिहासिक शहर आहे. नैसर्गिक संपत्ती, सांस्कृतिक वारसा आणि ऐतिहासिक परंपरा यामुळे या शहराला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. वर्धा, वैनगंगा आणि इरई नदीच्या परिसरात वसलेले हे शहर प्रा...

विदर्भातील अमरावती जिल्ह्यात सातपुडा पर्वतरांगांमध्ये वसलेला मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प हा एक प्रमुख आणि १९७४ साली भारताच्या महत्त्वाकांक्षी “प्रोजेक्ट टायगर” योजनेअंतर्गत स्थापन झालेल्या पहिल्या नऊ व्याघ्र प्रकल्पांमधील एक आहे. २,७६९ चौरस किलोमीटर क्षेत्रात पसरलेला हा परिसर त्याच्या अथांग दऱ्या, घनदाट जंगल, उंच डोंगर, नद्या आणि विहंगम नैसर्गिक सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. वन्यजीव प्रेमी आणि साहसप्रेमींसाठी हा प्रकल्प म्हणजे निसर्गाचा खजिना आहे. वाघांसह बिबटे, अस्वल, सांबर, चितळ, नीलगाय आणि असंख्य पक्ष्यांच्या प्रजाती येथे आढळतात. येथे निसर्गप्रेमींना जंगल सफारी, ट्रेकिंग आणि पक्षीनिरीक्षणाचा रोमांचक अनुभव घेता येतो. सातपुडा पर्वतरांगांच्या दक्षिणेकडे वसलेला मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प म्हणजे निसर्गाचा एक अद्भुत आविष्कार आहे. “मेळघाट” या नावाचा अर्थच “घाटांचा संगम” असा होतो आणि खरोखरच हा प्रदेश डोंगर रांगांचे नयनरम्य मिश्रण, खोल दऱ्या आणि दाट जंगलांनी नटलेला आहे. अभयारण्याच्या ईशान्य सीमेवर तापी नदी शांतपणे वाहते तर खंडू, खापरा, सिपना, गडगा आणि डोलार या पाच उपनद्या त्यांच्या समृद्ध जैवविविधतेन...

सज्जनगडाची एकएक पायरी चढत असताना मन केव्हा इतिहासाच्या त्या सोनेरी पानांमध्ये शिरलं कळलच नाही. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकला तेव्हा येथे कसं वातावरण असेल, पुढे रामदास स्वामी राहण्यास आल्यावर किल्ल्यावरील दिनचर्या कशी राहात असेल? महाराज आणि स्वामींच्या भेटीगाठी कशा होत असतील? गडाचा इतिहास पुस्तकांमधून वाचला होता. पण आज प्रत्यक्ष या ऐतिहासिक गडाच्या पायथ्याशी उभं असताना सगळं कसं रोमांचक वाटत होतं. इतिहासातील प्रत्येक क्षणाची जणू मी नव्यानं साक्षीदार ठरत होते. आदिलशाही मुलूखातील हा किल्ला २ एप्रिल १६७३ रोजी शिवछत्रपतींनी जिंकून घेतला आणि त्याचं नामकरण झालं सज्जनगड. समर्थ रामदासांनी जी अनेक नावं धारण केली होती त्यामध्ये रामी रामदास, सज्जन आणि उदास ही नावं प्रसिद्ध होती. त्यामुळं छत्रपतींनी या किल्ल्याचं नाव सज्जनगड असं ठेवलं होतं. Sajjangad मुळात हा परळीचा किल्ला म्हणजे प्राचीन काळची अश्वलायन ऋषींची तपोभूमी. त्यामुळं त्याचं मूळ नाव होतं अश्वलायन गड. पुढे अश्वलायन शब्दाचा अपभ्रंश होऊन हा किल्ला ‘अस्वल गड’ या नावानं ओळखला जाऊ लागला. ११ व्या शतकात शिलाहारांनी या किल्ल्याची उभार...

उमरेड-कऱ्हांडला वन्यजीव अभयारण्य हे विदर्भातील एक प्रमुख निसर्ग संवर्धन क्षेत्र आहे. नागपूरपासून सुमारे ५८ किमी अंतरावर असलेले हे अभयारण्य वाघांचा अधिवास, संपन्न जैवविविधता आणि विस्तीर्ण जंगलांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारताच्या समृद्ध जैवविविधतेची नेत्रदीपक झलक सादर करणारे ते एक छुपे रत्न आहे. २०१३ मध्ये अस्तित्वात आलेले हे अभयारण्य सुमारे १८९ चौरस किलोमीटर (६३७ हेक्टर) क्षेत्रात पसरलेले आहे. हे अभयारण्य नागपूर (उमरेड, कुही, भिवापूर) आणि भंडारा (पवनी) या जिल्ह्यांच्या सीमेवर पसरलेले आहे. या अभयारण्यात वाघ, बिबट्या, रानगवे, अस्वल, चितळ, सांबर, नीलगाय आणि रानडुक्कर यांसारखे अनेक वन्यप्राणी आढळतात. तसेच, येथे विविध प्रजातींचे पक्षीही पाहायला मिळतात. येथे जंगली कुत्रे आणि क्वचितच दिसणारे सस्तन प्राणी जसे की मधू मुंगूस (हनी बॅजर) व खवले मांजर (पँगोलिन) आढळतात. दुर्मिळ लांडगे आणि तरसदेखील या वनक्षेत्रात गस्त घालतात. Umred Karhandla Wildlife Sanctuary हे अभयारण्य 'जय' नावाच्या भारतातील सर्वात मोठ्या आणि प्रसिद्ध वाघाचे निवासस्थान म्हणून ओळखले जाते. हा ताडोबा-अंधारी, पेंच, बोर आणि नवेगाव-...

नागपूरच्या आध्यात्मिक आत्मगौरवाचा इतिहास महाराष्ट्राची उपराजधानी व सतत आणि निरंतर विकसित होणारे भारतातले एक महत्त्वाचे महानगर म्हणजे नागपूर होय. पण काय तुम्हाला माहित आहे काय की, नागपूरचे आधीचे नाव होते फणिंद्रपूर . याबाबत अनेक दस्तऎवजात उल्लेख आढळतो. ‘फणिपुरे महाग्रामे, समस्ता: पुरवासिन:’ अशी ओळही प्रसिध्द आहे. एकोणिसाव्या शतकाच्या सुमारास कदाचित नागपूर हा उल्लेख करणे प्रारंभ झाले असावे. आज जरी हा भाग मनुष्यवस्तीनी गजबजलेला असला तरी कोणी एकेकाळी येथे घनदाट अरण्य होते. परंतु नागपूर येथे जरी पूर्वी अरण्य व वन असले तरी ही  तपोभूमी होती. इथे पूर्वी गुफाही होत्या. या गुफांमध्ये तपश्चर्या करणारे अनेक साधु-संत॒-ॠषी-मुनी-तपस्वी राहत असावेत. कालांतराने येथे मनुष्य वस्ती व तिचा सर्वांगिण विकास, प्रगत व प्रगल्भ अशी जीवनपद्धती विकसित होत गेली. त्याचाच अलीकडचा वारसा म्हणजे जुन्या नागपुरात घरोघरी दिसणारी समाधी स्थळे होत. अनेक पुरातत्त्वांच्या पुराव्यानुसार नागपूर येथे रामायण काळापासून वस्ती असल्याचे आढळते . गझेटिअर (१९०३) यात नोंद आहे की रामायणात नागपूरचा उल्लेख आला आहे. २००८ मध्ये राष्ट्रसंत ...

चंद्रपूर जंगल क्षेत्र म्हटलं की महादेवाची पिंड गर्द जंगलात सुद्धा दिसून येतात. त्यांची नावे सुद्धा वेगवेगळी आणि स्थानिक संस्कार दिसून येतात - जसे पातळेश्वर, गुप्तेश्वर, मार्कंडेश्वर इत्यादी. गोंड या संरचनेत पेरसापेन महादेव अशी नावे आहेत. गायमुख हा प्रकार सुद्धा अशाच संरचनेचा भाग आहे. भारत देशात विशेषतः महाराष्ट्रात गायमुख संरचना कोकण ते पूर्व विदर्भ दिसून येतात. गायमुख बाबत पौराणिक कथा :-यास अनेक स्रोत दिसून येतात त्यापैकी एक अख्यायिका खाली दिलेली आहे. महाभारतातील युद्धामध्ये अनेक अस्त्र/ शस्त्रांचा वापर करण्यात आला विशेषतः ब्रह्मास्त्र आणि त्यामुळे सृष्टीची खूप हानी झालेली होती. ती भरून काढण्याकरिता ऋषीं मुनींनी तपश्चर्या करून भगवान महादेवाना प्रसन्न करून सृष्टीची हानी भरून काढण्याची विनंती केली. याकरिता भुगर्भ पाण्याचे झरे निर्माण केले आणि गाईच्या मुखातून पाणी येईल अशी व्यवस्था केली. यालाच गायमुख संरचना म्हटली जाते. गायमुख श्री महादेव मंदिर चंद्रपूर वन विभागांतर्गत येणाऱ्या चिचपल्ली वन परिक्षेत्रातील उथळपेठ या गावाच्या शेजारी डोंगराळ परिसरात गायमुख हे प्रसिद्ध व ऐतिहासिक स्थळ आहे. ग...

मराठवाड्याचं नाव घेतलं की डोळ्यासमोर उभं राहतं ते दुष्काळ, पाणीटंचाई आणि रखरखीत भूमीचं चित्र. मात्र हीच ओळख मराठवाड्याचं संपूर्ण वास्तव सांगत नाही. पावसाळ्याच्या आगमनानंतर हा प्रदेश नव्या रूपात खुलतो. हिरवाईने नटलेले डोंगर, फेसाळत कोसळणारे धबधबे, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेले जलाशय आणि जागतिक वारसा लाभलेल्या ऐतिहासिक वास्तू यामुळे मराठवाडा पर्यटकांना एक वेगळाच अनुभव देतो. अजिंठा-वेरूळच्या लेण्यांपासून म्हैसमाळच्या धुक्याने वेढलेल्या टेकड्यांपर्यंत, नाथसागरच्या विस्तीर्ण जलाशयापासून सहस्त्रकुंडच्या रौद्र सौंदर्यापर्यंत अनेक ठिकाणं पावसाळ्यात नव्याने जिवंत होतात. मराठवाड्याच्या या दुर्लक्षित पण समृद्ध पर्यटन वारशाची ओळख करून घेणं आज काळाची गरज आहे. मराठवाड्याला ऐतिहासिक वारसा लाभलेला आहे. छ. संभाजीनगर (औरंगाबाद), जालना, बीड, नांदेड, धाराशिव (उस्मानाबाद), लातूर, परभणी, हिंगोली या मराठवाड्यातल्या आठ जिल्ह्यांत बरीच लहान मोठी पर्यटनस्थळे आणि धार्मिक स्थळे आपल्याला बघायला मिळतात. सुरुवातीपासूनच इथल्या स्थानिक नेत्यांनी इथे कधीच लक्ष दिलं नाही. त्यामुळे जिथे सामान्य सुख सोयी मिळण्याचीच भ...