भारतात केव्हा येणार उडत्या कार ?| Author: Raajan | Tesla Flying Roadster | International Tourism
टेक्सासमधील मॅकग्रेगर, SpaceX च्या रॉकेट चाचणी केंद्रावर, टेस्लाने Roadster जगासमोर आणली
१५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी टेक्सासमधील मॅकग्रेगर येथे, SpaceX च्या रॉकेट चाचणी केंद्रावर, टेस्लाने आपली दुसऱ्या पिढीची Roadster जगासमोर आणली आणि एलॉन मस्क यांनी जाहीर केलं की उडत्या गाड्या आता प्रत्यक्षात आल्या आहेत.
रॉकेटचं मैदान: मॅकग्रेगर | The Rocket Ground at McGregor
मॅकग्रेगर हे वाको शहराच्या दक्षिणेला वसलेलं एक लहान टेक्सन गाव आहे, आणि त्याचा इतिहास स्फोटकांशी जोडलेला आहे. NASASpaceflight च्या नोंदीनुसार ही जागा दुसऱ्या महायुद्धात Bluebonnet Ordnance Plant म्हणून ओळखली जात होती आणि तिथे बॉम्बचं उत्पादन होत असे; युद्धानंतर तिथे रॉकेट चाचण्या सुरू झाल्या, १९९७ मध्ये Beal Aerospace ने ती जागा आपल्या इंजिन चाचण्यांसाठी घेतली, आणि २००३ पासून SpaceX ने इथे काम सुरू केलं. सुरुवातीला सुमारे २५६ एकरांवर असलेलं हे केंद्र २०१४ च्या सुरुवातीपर्यंत ४,२८० एकर म्हणजे सुमारे १,७३२ हेक्टरपर्यंत वाढलं होतं, आणि ही वाढ SpaceX ने शेजारची शेतजमीन विकत घेत टप्प्याटप्प्याने केली.
या केंद्राचं महत्त्व त्याच्या आकारात नसून त्याच्या कामात आहे. SpaceX च्या तत्कालीन अधिकृत माहितीनुसार Falcon 9 ला शक्ती देणारं प्रत्येक Merlin इंजिन आणि Dragon यानाची दिशा नियंत्रित करणारा प्रत्येक Draco थ्रस्टर इथल्या ११ चाचणी मंचांपैकी एकावर तपासला जात असे. २०१२ पासून इथे Grasshopper या प्रायोगिक रॉकेटच्या उभ्या उड्डाणाच्या आणि उभ्या उतरण्याच्या चाचण्या झाल्या, आणि आज पुन्हा वापरता येणाऱ्या रॉकेट्सचं जे तंत्रज्ञान जग पाहतं त्याची पहिली पावलं याच मैदानावर पडली. २२ ऑगस्ट २०१४ रोजी F9R हे चाचणी रॉकेट उड्डाणादरम्यान फुटलं, आणि त्यानंतर मॅकग्रेगर शहराने इथून पुढील उड्डाण चाचण्यांवर बंदी घातली, असं NASASpaceflight ने नोंदवलं आहे.
म्हणूनच Roadster च्या प्रदर्शनासाठी निवडलेली ही जागा योगायोग नाही; ती स्वतःच एक पुरावा आहे. वीस वर्षं ज्या मैदानावर अंतराळयानांचे थ्रस्टर तपासले गेले, त्याच मैदानावर थ्रस्टर बसवलेली गाडी दाखवणं म्हणजे टेस्ला आणि SpaceX यांच्या एकत्रित अभियांत्रिकीचा दावा भूगोलाच्या भाषेत मांडणं होय. गाडी कुठे दाखवली गेली, यातच ती कोणाची निर्मिती आहे हे सांगितलं गेलं.
नऊ वर्षांचा प्रवास | Nine Years from Promise to Ramp
या गाडीचा इतिहास तंत्रज्ञानापेक्षा विलंबाचा अधिक आहे, आणि तो आकड्यांत मांडला की चित्र स्पष्ट होतं. नोव्हेंबर २०१७ मध्ये Tesla Semi च्या अनावरणाच्या शेवटी अचानक दुसऱ्या पिढीची Roadster दाखवण्यात आली, २०२० मध्ये उत्पादन सुरू होईल असं जाहीर झालं, आणि ग्राहकांकडून ५०,००० डॉलरची अनामत रक्कम घेण्यात आली; काहींनी तर १,००० गाड्यांच्या "Founders Series" साठी २,५०,००० डॉलर भरले. TechCrunch च्या नोंदीनुसार त्यानंतर मस्क यांनी ही गाडी २०२०, २०२१, २०२३ आणि २०२४ मध्ये पुढे ढकलली, कारण कंपनीचं लक्ष Model 3 च्या उत्पादन संकटावर, नंतर Model Y वर आणि Cybertruck वर केंद्रित झालं होतं.
| काळ | टप्पा |
|---|---|
| डिसेंबर २०१६ | मस्क यांच्या ट्विटमध्ये दुसऱ्या Roadster चा पहिला उल्लेख, "काही वर्षं दूर" |
| नोव्हेंबर २०१७ | Semi अनावरणात Roadster दाखवली; उत्पादनाचं लक्ष्य २०२० |
| २०१८ | सुमारे १० छोटे रॉकेट थ्रस्टर असलेल्या "SpaceX पर्याय पॅकेज"ची घोषणा |
| २०२० ते २०२४ | चार वेळा विलंब |
| नोव्हेंबर २०२५ | अनावरण १ एप्रिल २०२६ ला ढकललं |
| १२ सप्टेंबर २०२६ | १ ऑक्टोबरच्या "Go for launch" कार्यक्रमाची घोषणा |
| २८ सप्टेंबर २०२६ | मुसळधार पावसाच्या अंदाजामुळे कार्यक्रम १५ ऑक्टोबरला ढकलला |
| १५ ऑक्टोबर २०२६ | मॅकग्रेगर येथे अनावरण; उत्पादनाचं नवं लक्ष्य २०२८ |
Roadster Launch
या तक्त्याचा अर्थ एका वाक्यात सांगता येतो: पहिल्या अनावरणापासून उत्पादनाच्या नव्या लक्ष्यापर्यंत सुमारे अकरा वर्षं जातील, आणि तोपर्यंत अनामत भरलेल्या ग्राहकाकडे गाडी नाही, फक्त पावती आहे. आता जाहीर झालेली गाडी तीन आवृत्त्यांमध्ये येणार आहे. "Performance" ही रस्त्यासाठीची दोन आसनी आवृत्ती, "Thrust" ही मागच्या बाजूला थंड वायूचे थ्रस्टर असलेली ट्रॅकसाठीची आवृत्ती, आणि "Rocket" ही चारही बाजूंना दहा थ्रस्टर असलेली एक आसनी आवृत्ती, जी केवळ निमंत्रणावरून मिळेल. तिन्ही आवृत्त्यांची पल्ला क्षमता ३०० मैल म्हणजे सुमारे ४८० किलोमीटर, कमाल वेग ताशी २३० मैल म्हणजे सुमारे ३७० किलोमीटरपेक्षा अधिक, आणि शून्य ते ताशी ६० मैल (सुमारे ९६ किमी) वेग अवघ्या एका सेकंदात, असं टेस्लाने जाहीर केलं आहे.
"उडण्या"मागचं तंत्र साधं आहे आणि म्हणूनच मर्यादितही आहे. टेस्लाचे अभियांत्रिकी उपाध्यक्ष लार्स मोराव्ही यांनी कार्यक्रमात सांगितलं की गाडीतले दहा थ्रस्टर ६०० लिटर संकुचित हवेला जोडलेले आहेत आणि ती हवा पुन्हा भरता येते; गाडीतली प्रत्येक वापरण्याजोगी पोकळी कार्बन फायबरने गुंडाळलेल्या दाबपात्रांनी (COPV) भरली आहे, असं टेस्लाने X वर लिहिलं. प्रात्यक्षिकात गाडीने Cybercab, Cybertruck, Semi, Model Y आणि Model 3 या पाच वाहनांवरून उडी घेतली आणि उलट्या उतारावर चढून, फिरून, जमिनीवर उतरली - आणि या सगळ्या वेळी गाडीत चालक नव्हता. मोराव्ही यांनी याआधी या गाडीचं वर्णन "शेवटची आणि सर्वोत्तम चालकाची गाडी" (मूळ इंग्रजी: "last, best driver's car") असं केलं होतं; त्यामुळे चालकाविना झालेलं हे प्रात्यक्षिक त्या वर्णनाशीच विसंगत ठरतं.
प्रतिवाद: "ही खरोखरच उडती गाडी आहे" | The Case for the Flying Roadster
या गाडीच्या बाजूने मांडता येणारा सर्वात भक्कम युक्तिवाद मस्क यांनी स्वतः मांडला आहे, आणि तो त्यांच्याच शब्दांत पाहायला हवा. CNN ने नोंदवल्याप्रमाणे प्रात्यक्षिकापूर्वी ते म्हणाले, "यशाची हमी नाही. बहुधा ते काम करेल, आणि नाही केलं तरी आपण सुरक्षित अंतरावर आहोत." (मूळ इंग्रजी विधानाचा अनुवाद.) TechCrunch नुसार त्यांनी असाही दावा केला की प्रात्यक्षिकातली गाडी हीच रस्त्यावर येणारी गाडी असेल आणि मालकाला हवं तेव्हा ती असे डावपेच करू शकेल. त्यांच्या समर्थकांचा मुद्दा असा की जगातली आघाडीची इलेक्ट्रिक कार कंपनी आणि आघाडीची रॉकेट कंपनी यांनी एकत्र येऊन जे दाखवलं ते यापूर्वी कोणत्याही वाहन कंपनीने सार्वजनिक मंचावर केलं नव्हतं, आणि ही एक ऐतिहासिक सुरुवात आहे.
हा युक्तिवाद पूर्णपणे फेटाळता येत नाही, कारण अभियांत्रिकीचं प्रदर्शन खरं होतं आणि ते यशस्वीही झालं. मात्र "उडती गाडी" या शब्दाचा वाहतुकीतला अर्थ असा आहे की वाहन माणसाला घेऊन, नियंत्रित मार्गाने, नियामक मान्यतेसह, एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी उडत जातं - आणि या चारपैकी एकही अट १५ ऑक्टोबरला पूर्ण झाली नाही. गाडीत माणूस नव्हता, उड्डाण काही क्षणांची उडी होती, ६०० लिटर हवेत सलग उड्डाण शक्य नाही, आणि अमेरिकेच्या FAA ची कोणतीही मान्यता असल्याची नोंद उपलब्ध नाही. शिवाय उत्पादनाचं लक्ष्य २०२८ आहे आणि रस्त्यावरच्या आवृत्तीची किंमतही अद्याप जाहीर झालेली नाही. मस्क यांनी याच वर्षी एका पॉडकास्टवर स्पष्ट सांगितलं होतं, "सुरक्षितता तुमचं पहिलं ध्येय असेल तर Roadster विकत घेऊ नका." (अनुवाद.) प्रसिद्ध तंत्रज्ञान समीक्षक मार्केस ब्राउनली यांनी अनावरणानंतर केलेली प्रतिक्रिया अनेकांच्या मनातला प्रश्न नेमका मांडते: "हा विनोद आहे, बरोबर ना?" (अनुवाद.)
निष्कर्ष स्पष्ट आहे. Roadster ही रॉकेटच्या साहाय्याने उडी मारणारी, विलक्षण वेगवान स्पोर्ट्स कार आहे; ती वाहतुकीचं साधन असलेली उडती गाडी नाही. विश्लेषकांनी तिला "हेलो कार" म्हटलं आहे, म्हणजे कंपनीच्या अभियांत्रिकी क्षमतेचं प्रदर्शन करणारी, पण महसूल फारसा न वाढवणारी गाडी - आणि मस्क यांनीही ती महसुलात फार मोठा फरक करेल याची खात्री नसल्याचं मान्य केलं आहे.
उडण्याचं खरं भविष्य | Where Flying Actually Happens
उडत्या वाहतुकीचं खरं भविष्य आज एका वेगळ्या शब्दाने ओळखलं जातं: eVTOL, म्हणजे विजेवर चालणारं, उभं उडणारं आणि उभं उतरणारं विमान (electric vertical take-off and landing). हे वाहन वैयक्तिक गाडी नसून सामायिक एअर टॅक्सी आहे, त्यात वैमानिक असतो, आणि ते ठरलेल्या व्हर्टिपोर्टवरून ठरलेल्या मार्गाने उडतं. या क्षेत्रातली आघाडीची कंपनी Joby Aviation हिने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये दुबईच्या रस्ते व परिवहन प्राधिकरणाशी (RTA) करार करून तिथे सहा वर्षांचा विशेष परवाना मिळवला, आणि दुबई विमानतळ, पाम जुमेराह, डाउनटाउन आणि दुबई मरीना या चार ठिकाणी व्हर्टिपोर्ट उभारण्याची योजना जाहीर केली.
या प्रवासातले टप्पे Roadster च्या प्रवासापेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहेत, आणि हाच फरक निर्णायक आहे. ९ नोव्हेंबर २०२५ रोजी Joby ने संयुक्त अरब अमिरातीतलं पहिलं वैमानिकासह, एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाणारं एअर टॅक्सी उड्डाण केलं - मरघम येथील चाचणी केंद्रापासून अल मक्तूम आंतरराष्ट्रीय विमानतळापर्यंत १७ मिनिटांचा प्रवास. २५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी Uber आणि Joby यांनी "Uber Air" जाहीर केलं, ज्याद्वारे प्रवासी Uber ॲपवरूनच एअर टॅक्सी बुक करू शकतील, आणि पहिले प्रवासी २०२६ मध्येच दुबईत उडतील असं कंपनीने सांगितलं. Joby चं विमान एक वैमानिक आणि चार प्रवासी घेऊन ताशी ३२० किलोमीटरपर्यंत वेगाने उडू शकतं. एकीकडे एका संध्याकाळचं प्रात्यक्षिक, दुसरीकडे हजारो मैलांच्या चाचण्या, नियामकांची मान्यता आणि उभारलेले व्हर्टिपोर्ट - भविष्य कोणत्या बाजूला आहे हे सांगायला वेगळ्या पुराव्याची गरज नाही.
भारताचं आकाश: आतापर्यंतची नोंद | India's Sky: The Record So Far
भारताने या दिशेने नियम लिहिले आहेत, पण अजून उड्डाण केलेलं नाही, आणि ही वस्तुस्थिती आकड्यांतूनच समजते. नागरी उड्डाण महासंचालनालयाने (DGCA) सप्टेंबर २०२४ मध्ये व्हर्टिपोर्टच्या रचनेसाठी, संचालनासाठी आणि परवान्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वं जारी केली, आणि सोबत eVTOL विमानांच्या हवाई योग्यता प्रमाणपत्रासाठी परिपत्रक काढलं. जानेवारी २०२५ मध्ये चेन्नईची ePlane Company ही आपल्या e200X एअर टॅक्सीसाठी DGCA चं प्रकार प्रमाणपत्र अर्ज-स्वीकृती मिळवणारी पहिली खासगी भारतीय कंपनी ठरली. बेंगळुरूच्या Sarla Aviation मध्ये IndiGo ने जानेवारी २०२६ मध्ये IndiGo Ventures मार्फत ₹१० कोटींची गुंतवणूक केली, आणि हे पाऊल IndiGo च्या मूळ कंपनीने अमेरिकेच्या Archer Aviation सोबत केलेली बंधनकारक नसलेली व्यवस्था वेळापत्रकातील विलंबामुळे पुढे न सरकल्यानंतर उचललं गेलं.
त्या मूळ योजनेचा उत्साह आठवला की आजच्या वास्तवाचं अंतर लक्षात येतं. Archer चे मुख्य व्यावसायिक अधिकारी निखिल गोयल यांनी ET World Leaders Forum मध्ये सांगितलं होतं, "भारत हा जगातल्या सर्वात मोठ्या बाजारपेठांपैकी एक नव्हे, तर कदाचित सर्वात मोठी इलेक्ट्रिक एअर टॅक्सी बाजारपेठ ठरेल, याची मला खात्री आहे." (अनुवाद.) त्या योजनेत दिल्ली, मुंबई आणि बेंगळुरूमध्ये २०२६ पर्यंत २०० विमानांची सेवा अपेक्षित होती. प्रत्यक्षात The Core ने एप्रिल २०२६ मध्ये नोंदवल्याप्रमाणे सरकारने मांडवी, साबरमती रिव्हरफ्रंट, अमरेली, कुर्नूल आणि पुट्टपर्थी या पाच "सँडबॉक्स" चाचणी स्थळांचं मूल्यमापन पूर्ण केलं आहे, पण eVTOL चाचणी उड्डाणं अजून सुरू झालेली नाहीत, आणि रचनाबद्ध चाचण्यांसाठी २०२७ हीच वास्तववादी सुरुवात ठरते.
या यादीत एक बाब महाराष्ट्रातल्या वाचकाने आवर्जून नोंदवावी: पाचपैकी एकही चाचणी स्थळ महाराष्ट्रात नाही - तीन गुजरातमध्ये आणि दोन आंध्र प्रदेशात आहेत - आणि तरीही Sarla Aviation च्या दीर्घकालीन योजनेत मुंबई आणि पुणे यांची नावं आहेत. ऑब्झर्व्हर रिसर्च फाउंडेशनचे धवल देसाई यांनी या क्षेत्रातली खरी अडचण नेमकी ओळखली आहे: एअर टॅक्सीसाठी महापालिका, राज्य सरकार, DGCA, विमानतळ प्राधिकरण आणि खासगी कंपन्या यांच्यात अखंड समन्वय लागेल, आणि भारताच्या विखुरलेल्या शहरी प्रशासनात तो "फार तर आकांक्षेच्या पातळीवर" (मूळ इंग्रजी: "at best, aspirational") दिसतो. म्हणजे भारताची अडचण विमानाची नाही; ती गच्चीची, परवानगीची आणि समन्वयाची आहे.
जर उद्या भारतात उडत्या गाड्या आल्या तर | A Light-Hearted Flight over India
आता क्षणभर आकडे बाजूला ठेवू आणि कल्पना करू की उद्या सकाळी भारतातल्या प्रत्येक मध्यमवर्गीय घरासमोर एक उडती गाडी उभी आहे. सर्वात आधी बदल पुण्यात दिसेल, आणि तो तंत्रज्ञानाचा नसून पाट्यांचा असेल: सदाशिव पेठेतल्या प्रत्येक गच्चीवर "येथे उतरू नये, उतरल्यास गाडी जप्त केली जाईल", "दुपारी १ ते ४ उड्डाण निषिद्ध", आणि "पत्ता विचारण्यासाठी घिरट्या घालू नयेत" अशा पाट्या लागतील, आणि त्या पाट्यांचं पालन न करणाऱ्या उडत्या गाडीला खालून येणारा कटाक्ष थ्रस्टरपेक्षा अधिक जोरदार असेल.
मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरचा बोरघाट पंधरा मिनिटांत पार होईल, पण आपल्या व्यवस्थेची हुशारी अशी आहे की टोलनाका जमिनीवरून उचलून ढगांत बसवायला तिला फार वेळ लागणार नाही, आणि खालापूरऐवजी हवेत रांग लागेल. गणेशोत्सवात लालबागच्या राजाच्या दर्शनाची रांग आकाशात दहा किलोमीटर लांब जाईल, कोकणातल्या मे महिन्याच्या सुट्टीत कशेडी घाटावरची कोंडी आता घाटाच्या वर तीनशे फुटांवर होईल, आणि नातेवाईकांचा पहिला प्रश्न "किती ॲव्हरेज देते?" असाच राहील - फरक एवढाच की उत्तर "सहाशे लिटर हवा" असं असेल. लग्नाची वरात घोड्यावरून न येता थ्रस्टरवरून येईल, आणि वराच्या मामांना कोणत्या गच्चीवर उतरायचं यावर मंडपात अर्धा तास चर्चा होईल.
आणि मग जून येईल. टेस्लाचं स्वतःचं अनावरण टेक्सासमधल्या पावसाच्या अंदाजामुळे दोन आठवडे पुढे ढकललं गेलं, हे लक्षात घेतलं तर चार महिन्यांचा भारतीय पावसाळा उडत्या गाड्यांना कसा जमिनीवर बसवेल याचा अंदाज बांधता येतो; खड्डे नसतील, पण ढग असतील, आणि ढगांवर डांबर टाकता येत नाही. या विनोदामागे एक गंभीर मुद्दा आहे: उडत्या वाहनासाठी इंजिनपेक्षा जास्त महत्त्वाची आहे गच्ची, आवाजाचे नियम, हवामानाचं नियोजन आणि महापालिकेची परवानगी - म्हणजे नेमक्या त्याच गोष्टी ज्या धवल देसाई यांनी आकांक्षेच्या पातळीवर असल्याचं म्हटलं आहे.
Vehicle Flip, Tesla Roadster
प्रवाशासाठी | For the Traveller
मॅकग्रेगरचं केंद्र वाकोच्या दक्षिणेला, मॅक्लेनन काउंटीत आहे. हे केंद्र सामान्य पर्यटकांसाठी खुलं असल्याची कोणतीही अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही, त्यामुळे वाको परिसरात जाणाऱ्या प्रवाशाने तिथे प्रवेश मिळेल अशी अपेक्षा ठेवू नये. एअर टॅक्सीचा अनुभव घ्यायचा असेल तर सर्वात जवळचं वास्तववादी ठिकाण दुबई आहे: Joby ची सेवा सुरू झाल्यावर प्रवासी Uber ॲपवरून बुकिंग करू शकतील आणि पहिला व्हर्टिपोर्ट दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाजवळ आहे. या लेखाच्या लेखनापर्यंत, म्हणजे १७ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत, आम्हाला अधिकृत भाडेदर सापडलेले नाहीत, त्यामुळे प्रवासापूर्वी ॲपवर ते तपासून घ्यावेत. भारतात, The Core च्या अंदाजानुसार, २०२६ च्या अखेरीस बेंगळुरूमध्ये विमानतळ ते तंत्रज्ञान पट्टा या मार्गावर मर्यादित प्रात्यक्षिक उड्डाणं अपेक्षित आहेत; हा अंदाज आहे, घोषणा नाही.
निष्कर्ष | The Verdict
मॅकग्रेगरच्या संध्याकाळी टेस्लाने एक उत्कृष्ट प्रदर्शन केलं आणि जगाला थक्क केलं, पण त्या प्रदर्शनाने उडत्या वाहतुकीचा प्रश्न सोडवला नाही; त्याने तो प्रश्न अधिक लोकांच्या मनात फक्त जागा केला. उडत्या वाहतुकीचं भविष्य वैयक्तिक स्पोर्ट्स कारमध्ये नसून सामायिक, वैमानिक असलेल्या, नियमबद्ध एअर टॅक्सीमध्ये आहे, आणि ते भविष्य दुबईत या वर्षी प्रत्यक्षात उतरत आहे. भारताकडे नियम आहेत, कंपन्या आहेत आणि गुंतवणूकदार आहेत; उणीव आहे ती चाचणी उड्डाणांची आणि शहरी समन्वयाची.
महाराष्ट्रासाठी याचा अर्थ थेट आहे: मुंबई आणि पुणे यांची नावं कंपन्यांच्या दीर्घकालीन नकाशावर आहेत, पण सरकारच्या चाचणी स्थळांच्या यादीत नाहीत, आणि हे अंतर मिटवण्याचं काम कोणतीही रॉकेट कंपनी करणार नाही - ते राज्याच्या धोरणकर्त्यांनाच करावं लागेल.
तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️



interesting
ReplyDeleteIt's Trending Topic, Nice Information
ReplyDeleteछान.. माहितीपूर्ण लेख 🌺🌺
ReplyDeleteGood info
ReplyDelete