स्वामी विवेकानंदाच्या दैदीप्यमान तेजाची अनुभूती... : केरळ ते कन्याकुमारी प्रवास – भाग १ | Travel Experience in Kerala

समुद्र, बॅकवॉटर आणि शेवटचं टोक


‘मी भविष्य काळात डोकावून पाहात नाही
तसे करण्याची मला आवश्यकता वाटत नाही.
पण एक चित्र माझ्या दृष्टीपुढे साक्षात उभे राहते
ही प्राचीन माता पुन्हा एकदा जागी झाली आहे
सर्व वैभवासह पुनश्च आपल्या सिंहासनावर
आरूढ झाली आहे’

कन्याकुमारीच्या ऐतिहासिक खडकावरील सव्वा आठ फूट उंच कास्यनिर्मित स्वामी विवेकानंदांच्या भव्यदिव्य मूर्तीपुढे मी उभी होती. आपण कन्याकुमारीतील विवेकानंद खडकावर आहोत यावर एक क्षण विश्वासच बसला नाही. प्रत्यक्ष स्वामीजी आपल्या पुढे उभे असून जीवनाचे तत्त्वज्ञान सांगत असल्याचा भास होत होता. सभोवताल पसरलेल्या अथांग सागरापेक्षाही त्यांची प्रतिमा अधिक विशाल वाटत होती. त्या मूर्तीकडे बघितल्यानंतर एका देदीप्यमान तेजाचा प्रत्यय येत होता. त्यांचे नेत्र म्हणजे प्रेम व शांतीची कमलपुष्पे! एक महान राजयोगी, कर्मयोगी, ज्ञानयोगी आणि भक्तीयोगीचा हा सहवास वेगळीच अनुभूती देणारा होता. सतत दोन दिवस प्रवासाने आलेला क्षीण कुठल्याकुठं पळाला होता.

त्या मूर्तीचं दर्शन घेत असताना इतिहासातील एकएक पान अगदी जणुकाही आताच या घटना घडल्या असाव्यात अशा पद्धतीने नजरेसमोर येत होतं. १८९३ साली शिकागो येथील जागतिक धर्मपरिषदेत सहभागी होण्यापूर्वी २४ फेब्रुवारी १८९२ रोजी विवेकानंद कन्याकुमारीला आले होते. देवीची प्रार्थना केल्यानंतर पाण्यात पोहत ते श्रीपाद खडकावर आले आणि तिथे बसून ध्यानास सुरुवात केली. याच ठिकाणी त्यांना आत्मबळ प्राप्त झाले होते. कन्याकुमारीपासून सुमारे अडीच कि.मी. अंतरावर समुद्रामधील हे दोन मोठे सुंदर खडक बघितल्यानंतर डोळ्याचं पारणं फेडलं. विवेकानंदांचं हे स्मारक अत्यंत सुंदर आहे. या मंडपाला लागूनच एक ध्यानगृह आहे.

श्रीपाद खडकावरील देवी कन्याकुमारीच्या पदचिन्हाचे दर्शनही येथे घेतले. श्री शंकराला प्राप्त करण्यासाठी देवी पार्वतीने याठिकाणी एका पायावर उभं राहून तपश्चर्या केली होती, अशी आख्यायिका आहे. स्वामीजी स्वत: पोहत या खडकावर गेले होते. आम्ही बोटीने तेथवर पोहचलो. उसळणाऱ्या लाटांचे पाणी अंगावर घेताना खूपखूप मज्जा येत होती.

Vivekananda Smarak, Kanyakumari
Vivekananda Smarak, Kanyakumari

तिरुवल्लुवर शीला | Thiruvalluvar Statue in Kanyakumari

विवेकानंद स्मारकाजवळच दुसरी एक शीला आहे.

तिरुवल्लुवर शीला! तिरुवल्लुवर नामक प्रसिद्ध तामीळ कवीची ही पाषाण मूर्ती ९५ फूट उंच आहे. स्मारकापासून बोटीनेच आम्ही याठिकाणी गेलो. ही तिरुवल्लुवर शीला म्हणजे पाषाण कलाकृतीचा अप्रतिम नमुना आहे.

आमच्या केरळ,कन्याकुमारी सहलीचा पहिला पाडाव कन्याकुमारीत होता. दोन रात्रींचा प्रदीर्घ प्रवास करुन भारतातील या एका महत्वाच्या तीर्थस्थळी पोहोचल्यानंतर सर्वांमध्येच चैतन्य निर्माण झाले होते. थकवा विसरुन आम्ही सर्व या पावन नगरीच्या दर्शनासाठी निघालो. समुद्र किनाऱ्यावरीलच मधिनी या हॉटेलमध्ये राहण्याची व्यवस्था होती. या हॉटेलच्या लॉबीतून विवेकानंद स्मारक शीला बघितल्यानंतर तेथे आपण केव्हा जाणार याबद्दल प्रचंड उत्सुकता होती. देवी कन्याकुमारीच्या दर्शनासोबतच गांधी स्मारकालाही सखींनी भेट दिली. ज्या ठिकाणी तिन्ही समुद्रांचा संगम होतो तेथे सोळा खांबांचा एक सुंदर मंडप बनविलेला आहे. कन्याकुमारीचे हे मंदिर अत्यंत प्राचीन असून याचे प्रमाण महाभारतात मिळते. अर्जुन आणि बलरामाने देवीच्या दर्शनाकरिता इथवर यात्रा केली होती, अशी आख्यायिका आहे.

Thiruvalluvar Statue

पूर्वेकडून बंगालचा उपसागर, पश्चिमेला अरबी समुद्र आणि दक्षिणेकडून हिंद महासागर जणू काही आपल्या लाटांच्या अंजलीने भारतमातेचे पादप्रक्षालन करीत असतात. भारतमातेच्या पदकमलांपाशी आश्रय घेतलेल्या या भूमीवर पहाटे बंगालच्या उपसागरातून उगवत्या बालरवीची शोभा आणि सायंकाळी पश्चिमी सागरात लाल किरणे पसरित अस्ताला जाणाऱ्या सूर्याची लालिमा डोळ्यात साठवून ठेवताना परमानंद होत होता. तिन्ही बाजूला सागर, रंगबिरंग्या वाळूचे सुशोभित विशाल तीर, समुद्रामध्ये आणि आसपासच्या किनाऱ्यावर दृष्टीस पडणारे उंच-उंच खडक आणि खळखळणाऱ्या लाटा! निसर्गाचे हे मनोहारी दृश्य येथे बघायला मिळाले.

या धार्मिक नगरीतून नैसर्गिक सौंदर्य डोळ्यात साठवून नव्या उत्साहात आम्ही पुढील प्रवासाला निघालो.

पुढील भागात देवभूमीतील निसर्गरम्य अनुभव आणि कन्याकुमारीपर्यंतचा प्रवास जाणून घ्यायला विसरू नका!

सविता ‘देव’ हरकरे
मुख्य संपादक
What’s Up मराठी
संपर्क

कंमेंट्स मध्ये तुमचे मत नक्की कळवा !

Comments

✕
🤖

📬 WhatsUp मराठी न्यूजलेटर

नवं काही आलं की थेट तुमच्या मेलवर.

Subscribe करा
ई-मेल कोणालाही दिला जात नाही. कधीही थांबवता येतं.

✍️ तुमचा प्रवास अनुभव प्रकाशित करू इच्छिता?

तुमची कथा आम्हाला पाठवा आणि ती हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा 😊

👉 अनुभव पाठवा
आजचा मराठी शब्दआजचा प्रश्न
या शब्दाचा अर्थ काय आहे?तुम्हाला याचे उत्तर माहीत आहे का?
उत्तरासाठी कार्ड उलटा
अर्थउत्तर
उगमअधिक माहिती
समानार्थी
मराठी कोशात सविस्तर वाचा
WhatsUp मराठी पुन्हा उलटा
मराठी कोशात सविस्तर वाचा
जानेवारी|फेब्रुवारी|मार्च|एप्रिल|मे|जून|जुलै|ऑगस्ट|सप्टेंबर|ऑक्टोबर|नोव्हेंबर|डिसेंबर
WORD|अवखळ|खोडकर व मुक्त स्वभावाचा|देशज मराठी|चंचल|तिचे अवखळ हसू सगळ्यांना आवडते.|/vishay/bhasha
WORD|लाघव|नम्र गोडवा|संस्कृत|मृदुता|त्यांच्या बोलण्यात विलक्षण लाघव आहे.|/vishay/bhasha
WORD|नितळ|पूर्ण स्वच्छ व निर्मळ|देशज मराठी|शुद्ध|डोंगरातील पाणी नितळ आहे.|/vishay/bhasha
WORD|तरल|अत्यंत सूक्ष्म व भावपूर्ण|संस्कृत|कोमल|तिची कविता तरल भावनांनी भरलेली आहे.|/vishay/bhasha
WORD|रम्य|आनंददायी सुंदर|संस्कृत|मनोहर|सह्याद्रीचे दृश्य रम्य वाटते.|/vishay/bhasha
WORD|ओंजळ|दोन्ही हातांचा केलेला कप्पा|देशज मराठी|हातभर|त्याने ओंजळीत पाणी घेतले.|/vishay/bhasha
WORD|हळुवार|अत्यंत अलगद|देशज मराठी|मंद|हळुवार वारा वाहत होता.|/vishay/bhasha
WORD|मंजुळ|गोड आणि सुरेल|संस्कृत|मधुर|तिचा आवाज मंजुळ आहे.|/vishay/bhasha
WORD|मृद्गंध|पहिल्या पावसातील मातीचा सुगंध|संस्कृत|मातीकस्तुरी|पहिल्या सरीनंतर मृद्गंध दरवळला.|/vishay/bhasha
WORD|आभाळमाया|असीम, अपार प्रेम|देशज मराठी|अपार माया|आईची आभाळमाया विसरता येत नाही.|/vishay/bhasha
WORD|धुंद|पूर्ण तल्लीन|देशज मराठी|मग्न|तो संगीतात धुंद झाला.|/vishay/bhasha
WORD|झुळूक|मंद वाऱ्याची लहर|देशज मराठी|समीर|संध्याकाळी थंड झुळूक आली.|/vishay/bhasha
WORD|नभ|आकाश|संस्कृत|गगन|पहाटे नभ निरभ्र होते.|/vishay/bhasha
WORD|उमाळा|भावनांचा अचानक उफाळ|देशज मराठी|आवेग|त्याला आनंदाचा उमाळा आला.|/vishay/bhasha
WORD|साजिरी|सुंदर व मोहक|देशज मराठी|गोजिरी|ती साजिरी दिसत होती.|/vishay/bhasha
WORD|गंधाळलेला|सुगंधाने भरलेला|देशज मराठी|दरवळता|फुलांनी गंधाळलेले अंगण होते.|/vishay/bhasha
WORD|कवडसा|प्रकाशाची हलकी झलक|देशज मराठी|किरण|फटीतून सूर्याचा कवडसा पडला.|/vishay/bhasha
WORD|जिव्हाळा|आत्मीय ओढ|देशज मराठी|आपुलकी|गावाशी त्यांचा जिव्हाळा आहे.|/vishay/bhasha
WORD|लय|तालबद्ध गती|संस्कृत|ताल|गाण्याची लय सुंदर होती.|/vishay/bhasha
WORD|कोमेजलेला|ताजेपणा हरवलेला|देशज मराठी|म्लान|फुलदाणीत कोमेजलेली फुले दिसत होती.|/vishay/bhasha
WORD|दरवळ|पसरणारा मंद सुगंध|देशज मराठी|सुगंध|चाफ्याचा दरवळ पसरला.|/vishay/bhasha
WORD|सावळा|गडद सौंदर्य असलेला|देशज मराठी|श्याम|सावळ्या ढगांनी आकाश भरले.|/vishay/bhasha
WORD|सतेज|तेजस्वी व टवटवीत|संस्कृत|प्रसन्न|तिचा चेहरा सतेज दिसत होता.|/vishay/bhasha
WORD|मधुमालती|सुगंधी फुलांची वेल|संस्कृत|फुलवेल|अंगणात मधुमालती फुलली होती.|/vishay/bhasha
WORD|गुंफण|सुंदर विणलेली रचना|देशज मराठी|रचना|कथानकाची गुंफण अप्रतिम आहे.|/vishay/bhasha
WORD|हुरहूर|मनातील अस्वस्थ ओढ|देशज मराठी|व्याकुळता|जुन्या दिवसांची हुरहूर लागली.|/vishay/bhasha
WORD|निवांत|पूर्ण शांत|देशज मराठी|शांत|गावातील निवांत वातावरण सुखावह असते.|/vishay/bhasha
WORD|तुषार|पाण्याचे सूक्ष्म थेंब|संस्कृत|शिंतोडे|धबधब्याचे तुषार अंगावर पडले.|/vishay/bhasha
WORD|मंतरलेला|जादुई भासणारा|देशज मराठी|मोहक|पावसाळ्यातला सह्याद्री मंतरलेला वाटतो.|/vishay/bhasha
WORD|लवलवता|हलका डोलणारा|देशज मराठी|डुलणारा|दिव्याची ज्योत लवलवत होती.|/vishay/bhasha
WORD|उमेद|आशावादी ऊर्जा|फारसीमार्गे मराठी|आशा|तरुणांमध्ये नवी उमेद आहे.|/vishay/bhasha
WORD|गोजिरी|नाजूक व सुंदर|देशज मराठी|साजिरी|गोजिरी बाहुली सगळ्यांना आवडली.|/vishay/bhasha
WORD|मोहोर|फुलांचा पहिला बहर|देशज मराठी|बहर|आंब्याला मोहोर आला आहे.|/vishay/bhasha
WORD|अमृततुल्य|अत्यंत मधुर|संस्कृत|अतिगोड|गावचा चहा अमृततुल्य लागतो.|/vishay/bhasha
WORD|झंकार|घणघणता नाद|संस्कृत|निनाद|मंदिरातील घंटांचा झंकार झाला.|/vishay/bhasha
WORD|सहजसुंदर|नैसर्गिकरीत्या सुंदर|देशज मराठी|स्वाभाविक|तिचे सहजसुंदर हास्य खुलले.|/vishay/bhasha
WORD|आसमंत|सभोवतालचा परिसर|संस्कृत|परिसर|पहाटेचा आसमंत शांत होता.|/vishay/bhasha
WORD|सुकुमार|नाजूक व कोमल|संस्कृत|कोवळा|सुकुमार फुलांचा गंध दरवळला.|/vishay/bhasha
WORD|निर्झर|वाहता झरा|संस्कृत|झरा|डोंगरातून निर्झर वाहत होता.|/vishay/bhasha
WORD|नादमय|संगीताने भरलेला|संस्कृत|सुरेल|सभागृह नादमय झाले.|/vishay/bhasha
WORD|मनोहर|मन जिंकणारे|संस्कृत|रम्य|मनोहर दृश्य पाहून सारे थक्क झाले.|/vishay/bhasha
WORD|स्पंदन|हलकी जाणीव किंवा धडधड|संस्कृत|धडधड|संगीताचे स्पंदन जाणवत होते.|/vishay/bhasha
WORD|चैतन्य|जीवनशक्ती|संस्कृत|ऊर्जा|वसंत ऋतूत निसर्गात चैतन्य येते.|/vishay/bhasha
WORD|मृदुल|मऊ व कोमल|संस्कृत|नाजूक|मृदुल वाळूवर पावले उमटली.|/vishay/bhasha
WORD|अलवार|अत्यंत हळुवार|देशज मराठी|मंद|ती अलवार हसली.|/vishay/bhasha
WORD|स्वैर|बंधनमुक्त|संस्कृत|मुक्त|पक्षी स्वैर उडत होते.|/vishay/bhasha
WORD|सुरभि|सुगंध|संस्कृत|दरवळ|फुलांची सुरभि दरवळली.|/vishay/bhasha
WORD|दीप्ती|प्रकाशमान तेज|संस्कृत|तेज|तिच्या डोळ्यांत वेगळीच दीप्ती होती.|/vishay/bhasha
WORD|प्राजक्त|सुगंधी फुलझाड|संस्कृत|पारिजात|अंगणात प्राजक्त फुलला होता.|/vishay/bhasha
WORD|निरभ्र|ढगविरहित, पूर्ण स्वच्छ|संस्कृत|स्वच्छ|निरभ्र आकाश सुंदर दिसत होते.|/vishay/bhasha
WORD|अभंग|विठ्ठलभक्तीतील मुक्तछंद रचना|वारकरी परंपरा|भक्तिरचना|तुकारामांचे अभंग आजही गायले जातात.|अभंग
WORD|ओवी|स्त्रीगीत व ग्रंथरचनेतील पारंपरिक छंद|मराठी लोकपरंपरा|छंद|ज्ञानेश्वरी ओवीबद्ध आहे.|ओवी
WORD|पोवाडा|शौर्यकथा सांगणारे शाहिरी गीत|शाहिरी परंपरा|शौर्यगीत|शाहिरांनी शिवरायांचे पोवाडे गायले.|पोवाडा
WORD|भूपाळी|देवाला पहाटे जागवणारे गीत|भक्तिपरंपरा|प्रभातगीत|पहाटे मंदिरात भूपाळी ऐकू आली.|भूपाळी
WORD|आरती|दीप ओवाळताना म्हटले जाणारे स्तुतिगीत|भक्तिपरंपरा|स्तुतिगीत|संध्याकाळी आरतीचा सूर घुमला.|आरती
WORD|कीर्तन|कथा, गायन व निरूपण यांचा भक्तिप्रकार|वारकरी परंपरा|हरिकथा|गावात रात्रभर कीर्तन रंगले.|कीर्तन
WORD|वारी|पंढरपूरला पायी जाणारी भक्तांची यात्रा|वारकरी परंपरा|पायी यात्रा|आषाढी वारीत लाखो वारकरी सहभागी होतात.|वारी
WORD|पालखी|संतांच्या पादुका वाहून नेणारी मिरवणूक|वारकरी परंपरा|मिरवणूक|ज्ञानोबांची पालखी आळंदीहून निघाली.|पालखी
WORD|वारकरी|वारीची परंपरा पाळणारा भक्त|वारकरी संप्रदाय|भाविक|वारकरी विठ्ठलनामात तल्लीन होते.|वारकरी
WORD|पसायदान|ज्ञानेश्वरांनी विश्वासाठी मागितलेले कल्याणदान|ज्ञानेश्वरी|प्रार्थना|पसायदानाने कार्यक्रमाची सांगता झाली.|पसायदान
WORD|लावणी|ठसकेबाज लोकनृत्यगीत|महाराष्ट्रीय लोककला|लोकगीत|लावणीचा ठेका रसिकांना खिळवून ठेवतो.|लावणी
WORD|वासुदेव|पहाटे गाणारा पारंपरिक भिक्षेकरी कलावंत|लोकपरंपरा|लोककलावंत|मोरपिसांची टोपी घालून वासुदेव आला.|वासुदेव
GK|छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक कोणत्या किल्ल्यावर झाला?|रायगड|६ जून १६७४ रोजी रायगडावर राज्याभिषेक झाला आणि हिंदवी स्वराज्याची अधिकृत स्थापना झाली.|इतिहास||रायगड
GK|महाराष्ट्रातून वाहणारी सर्वात लांब नदी कोणती?|गोदावरी|त्र्यंबकेश्वर (नाशिक) येथे उगम पावणारी गोदावरी ही दक्षिण भारतातील सर्वात लांब नदी असून तिला 'दक्षिण गंगा' म्हणतात.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|महाराष्ट्र राज्याची स्थापना कोणत्या दिवशी झाली?|१ मे १९६०|संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीनंतर द्विभाषिक मुंबई राज्याचे विभाजन होऊन महाराष्ट्र व गुजरात ही राज्ये अस्तित्वात आली.|इतिहास||/vishay/itihas
GK|महाराष्ट्रातील सर्वात उंच शिखर कोणते?|कळसूबाई|अहिल्यानगर जिल्ह्यातील हे शिखर सुमारे १,६४६ मीटर उंच असून ट्रेकर्समध्ये लोकप्रिय आहे.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|संत ज्ञानेश्वरांनी 'ज्ञानेश्वरी' कोणत्या गावी लिहिली?|नेवासे|अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नेवासे येथे भगवद्गीतेवरील ही मराठी टीका लिहिली गेली.|संस्कृती||ज्ञानेश्वरी
GK|लोणार सरोवर कशामुळे तयार झाले?|उल्कापातामुळे|बुलढाणा जिल्ह्यातील हे खाऱ्या पाण्याचे सरोवर बेसाल्ट खडकात उल्का आदळून तयार झालेले जगातील दुर्मीळ सरोवर आहे.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|तानाजी मालुसरे यांनी कोणता किल्ला जिंकला?|सिंहगड (कोंढाणा)|१६७० मधील या लढाईत तानाजी धारातीर्थी पडले; 'गड आला पण सिंह गेला' हे उद्गार प्रसिद्ध आहेत.|इतिहास||सिंहगड
GK|अफझलखानाचा वध कोणत्या किल्ल्याच्या पायथ्याशी झाला?|प्रतापगड|१६५९ मध्ये सातारा जिल्ह्यातील प्रतापगडाजवळ ही ऐतिहासिक भेट व संघर्ष घडला.|इतिहास||प्रतापगड
GK|मराठीतील पहिले वृत्तपत्र कोणते?|दर्पण|बाळशास्त्री जांभेकर यांनी १८३२ मध्ये 'दर्पण' सुरू केले; त्यांना मराठी पत्रकारितेचे जनक मानले जाते.|संस्कृती||/vishay/sahitya
GK|'केसरी' हे वृत्तपत्र कोणी सुरू केले?|लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक|१८८१ मध्ये मराठीतून 'केसरी' आणि इंग्रजीतून 'मराठा' ही वृत्तपत्रे सुरू झाली.|इतिहास||/vishay/vyakti
GK|'सत्यशोधक समाज' कोणी स्थापन केला?|महात्मा जोतिराव फुले|२४ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुण्यात स्थापन झालेली ही संस्था सामाजिक समतेसाठी कार्यरत होती.|इतिहास||/vishay/vyakti
GK|'श्यामची आई' या पुस्तकाचे लेखक कोण?|साने गुरुजी|पांडुरंग सदाशिव साने यांनी नाशिकच्या कारागृहात हे पुस्तक लिहिले.|साहित्य||/vishay/sahitya
GK|'नटसम्राट' या गाजलेल्या नाटकाचे लेखक कोण?|वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज)|कुसुमाग्रजांना १९८७ चा ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला होता.|साहित्य||/vishay/sahitya
GK|मराठी भाषा गौरव दिन कधी साजरा होतो?|२७ फेब्रुवारी|कवी कुसुमाग्रज यांच्या जन्मदिनानिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो.|संस्कृती||/vishay/bhasha
GK|वेरूळ येथील कैलास लेणे कोणत्या राजवटीत कोरले गेले?|राष्ट्रकूट|एकाच अखंड खडकात वरून खाली कोरलेले हे मंदिर जगातील स्थापत्यशास्त्रीय आश्चर्य मानले जाते.|इतिहास||/vishay/sthale
GK|अजिंठा लेणी कोणत्या जिल्ह्यात आहेत?|छत्रपती संभाजीनगर|बौद्ध चित्रकला व शिल्पकलेसाठी प्रसिद्ध असलेली ही लेणी युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहेत.|पर्यटन||/vishay/sthale
GK|एलिफंटा लेणी कोणत्या देवतेला समर्पित आहेत?|शिव|मुंबईजवळील घारापुरी बेटावरील त्रिमूर्ती शिल्प जगप्रसिद्ध आहे.|पर्यटन||/vishay/sthale
GK|महाराष्ट्रात एकूण किती ज्योतिर्लिंगे आहेत?|पाच|भीमाशंकर, त्र्यंबकेश्वर, घृष्णेश्वर, औंढा नागनाथ आणि परळी वैजनाथ — बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी सर्वाधिक महाराष्ट्रात आहेत.|संस्कृती||/vishay/bhakti
GK|अष्टविनायक म्हणजे किती गणपती मंदिरे?|आठ|पुणे, रायगड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यांत विखुरलेली ही आठ स्वयंभू गणपती मंदिरे आहेत.|संस्कृती||गणपती
GK|कृष्णा नदीचा उगम कोठे होतो?|महाबळेश्वर|सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर येथून कृष्णा, कोयना, वेण्णा, सावित्री आणि गायत्री या पाच नद्या उगम पावतात.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म कोणत्या किल्ल्यावर झाला?|शिवनेरी|पुणे जिल्ह्यातील जुन्नरजवळ असलेल्या या किल्ल्यावर १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी त्यांचा जन्म झाला.|इतिहास||शिवनेरी
GK|संत तुकाराम महाराजांचे गाव कोणते?|देहू|पुणे जिल्ह्यातील इंद्रायणी नदीकाठचे देहू हे वारकरी संप्रदायातील महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे.|संस्कृती||देहू
GK|संत ज्ञानेश्वरांची समाधी कोठे आहे?|आळंदी|पुणे जिल्ह्यातील आळंदी येथे वयाच्या एकविसाव्या वर्षी त्यांनी संजीवन समाधी घेतली.|संस्कृती||आळंदी
GK|सेवाग्राम आश्रम कोणत्या जिल्ह्यात आहे?|वर्धा|महात्मा गांधींनी १९३६ मध्ये येथे वास्तव्य सुरू केले; हे स्वातंत्र्यलढ्याचे महत्त्वाचे केंद्र ठरले.|इतिहास||/vishay/itihas
GK|पवनार आश्रम कोणाशी संबंधित आहे?|आचार्य विनोबा भावे|वर्धा जिल्ह्यातील पवनार येथून विनोबांनी भूदान चळवळीचे कार्य केले.|इतिहास||/vishay/vyakti
GK|महाराष्ट्रातील सर्वात जुने राष्ट्रीय उद्यान कोणते?|ताडोबा|चंद्रपूर जिल्ह्यातील ताडोबा १९५५ मध्ये राष्ट्रीय उद्यान म्हणून घोषित झाले; पुढे ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प तयार झाला.|वन्यजीव||/vishay/sthale
GK|'संत्रानगरी' म्हणून कोणते शहर ओळखले जाते?|नागपूर|संत्र्यांच्या व्यापारामुळे मिळालेले हे नाव; नागपूर महाराष्ट्राची उपराजधानी आहे.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी कोणते शहर मानले जाते?|पुणे|शिक्षण, साहित्य, नाट्य आणि संगीत परंपरेमुळे पुण्याला हे स्थान मिळाले आहे.|संस्कृती||/vishay/sthale
GK|रायगड किल्ल्याचे पूर्वीचे नाव काय होते?|रायरी|शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकून त्याची स्वराज्याची राजधानी म्हणून निवड केली.|इतिहास||रायगड
GK|पानिपतची तिसरी लढाई कोणत्या वर्षी झाली?|१७६१|मराठे आणि अहमदशहा अब्दाली यांच्यातील या लढाईचा मराठा साम्राज्यावर मोठा परिणाम झाला.|इतिहास||/vishay/itihas
GK|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मातेचे नाव काय?|जिजाबाई|जिजाऊंनी शिवरायांवर स्वराज्याचे संस्कार केले; त्यांना राजमाता म्हणून ओळखले जाते.|इतिहास||/vishay/vyakti
GK|छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस कोणत्या वर्षी जागतिक वारसा स्थळ घोषित झाले?|२००४|व्हिक्टोरियन गॉथिक शैलीतील ही वास्तू मुंबईचे प्रतीक मानली जाते.|पर्यटन||/vishay/sthale
GK|गेट वे ऑफ इंडिया कोणत्या शहरात आहे?|मुंबई|१९२४ मध्ये पूर्ण झालेली ही वास्तू अरबी समुद्राच्या काठी उभी आहे.|पर्यटन||/vishay/sthale
GK|'लोकहितवादी' या टोपणनावाने कोण लेखन करत असत?|गोपाळ हरी देशमुख|त्यांच्या 'शतपत्रे' या लेखमालेने एकोणिसाव्या शतकातील समाजसुधारणेला दिशा दिली.|साहित्य||/vishay/sahitya
GK|मराठीतील पहिला ज्ञानपीठ पुरस्कार कोणाला मिळाला?|वि. स. खांडेकर|'ययाति' या कादंबरीसाठी १९७४ मध्ये त्यांना हा सन्मान मिळाला.|साहित्य||/vishay/sahitya
GK|जायकवाडी धरण कोणत्या नदीवर आहे?|गोदावरी|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील या धरणाच्या जलाशयाला 'नाथसागर' म्हणतात.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|कोयना धरण कोणत्या जिल्ह्यात आहे?|सातारा|जलविद्युत निर्मितीसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या धरणाच्या जलाशयाला 'शिवसागर' म्हणतात.|भूगोल||/vishay/sthale
GK|महाराष्ट्राचे राज्यफूल कोणते?|ताम्हण (जारूळ)|जांभळ्या रंगाची ही फुले पावसाळ्यात सह्याद्रीत मोठ्या प्रमाणात दिसतात.|निसर्ग||/vishay/sthale
GK|महाराष्ट्राचा राज्यप्राणी कोणता?|शेकरू|मोठी उडणारी खार असलेला शेकरू भीमाशंकर अभयारण्यात प्रामुख्याने आढळतो.|वन्यजीव||/vishay/sthale
GK|कास पठार कशासाठी प्रसिद्ध आहे?|रानफुलांच्या बहरासाठी|सातारा जिल्ह्यातील हे युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ पावसाळ्यानंतर फुलांच्या गालिच्यासाठी ओळखले जाते.|पर्यटन||/vishay/sthale
GK|भीमाशंकर अभयारण्य कोणत्या प्राण्यासाठी ओळखले जाते?|शेकरू|पुणे जिल्ह्यातील हे अभयारण्य ज्योतिर्लिंगासाठीही प्रसिद्ध आहे.|वन्यजीव||/vishay/sthale
GK|'पसायदान' कोणत्या ग्रंथाच्या शेवटी येते?|ज्ञानेश्वरी|ज्ञानेश्वरीच्या अठराव्या अध्यायाच्या शेवटी ज्ञानदेवांनी विश्वाच्या कल्याणासाठी हे दान मागितले आहे.|संस्कृती||पसायदान
GK|आषाढी वारी कोणत्या देवतेच्या दर्शनासाठी निघते?|विठ्ठल|पंढरपूरच्या विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी लाखो वारकरी पायी वारी करतात.|संस्कृती||वारी
GK|वारीतील दोन प्रमुख पालख्या कोणत्या गावांहून निघतात?|आळंदी आणि देहू|आळंदीहून संत ज्ञानेश्वरांची आणि देहूहून संत तुकारामांची पालखी पंढरपूरकडे मार्गस्थ होते.|संस्कृती||पालखी
GK|संत तुकाराम महाराजांच्या रचनांच्या संग्रहाला काय म्हणतात?|गाथा|तुकारामांची अभंगगाथा वारकरी परंपरेतील सर्वात लोकप्रिय ग्रंथांपैकी एक आहे.|साहित्य||गाथा
GK|'मनाचे श्लोक' कोणी रचले?|समर्थ रामदास|मनाला उपदेश करणारे हे श्लोक आजही घराघरांत म्हटले जातात.|साहित्य||मनाचे श्लोक
GK|'दासबोध' हा ग्रंथ कोणाचा?|समर्थ रामदास|शिवथरघळ येथे सांगितला गेलेला हा ग्रंथ विवेक आणि प्रपंच-परमार्थाची मांडणी करतो.|साहित्य||दासबोध
GK|ज्ञानेश्वरी कोणत्या छंदात रचली आहे?|ओवी|ओवीबद्ध रचनेमुळे ज्ञानेश्वरी गाता आणि ऐकता येते.|साहित्य||ओवी
GK|'सुंदर ते ध्यान' हा प्रसिद्ध अभंग कोणाचा?|संत तुकाराम|विठ्ठलाच्या रूपाचे वर्णन करणारा हा अभंग वारकरी भजनात नेहमी गायला जातो.|संस्कृती||अभंग
GK|पहाटे देवाला जागे करण्यासाठी म्हटल्या जाणाऱ्या गीताला काय म्हणतात?|भूपाळी|भूपाळी हा प्रभातकाळातील भक्तिगीताचा पारंपरिक प्रकार आहे.|संस्कृती||भूपाळी
GK|शाहिरांनी गायलेल्या शौर्यगीताला काय म्हणतात?|पोवाडा|डफाच्या साथीने गायले जाणारे पोवाडे मराठ्यांचा इतिहास लोकांपर्यंत पोहोचवत.|संस्कृती||पोवाडा
GK|संत नामदेवांच्या रचना कोणत्या शीख ग्रंथातही समाविष्ट आहेत?|गुरु ग्रंथ साहिब|नामदेवांनी उत्तर भारतात दीर्घकाळ वास्तव्य केले; त्यांच्या रचना गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये आहेत.|संस्कृती||नामदेव
GK|संत एकनाथ महाराजांचे गाव कोणते?|पैठण|गोदावरीकाठचे पैठण हे एकनाथांचे गाव असून पैठणी वस्त्रांसाठीही ओळखले जाते.|संस्कृती||एकनाथ
GK|गुढीपाडवा कोणत्या मराठी महिन्यात येतो?|चैत्र|चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला गुढी उभारून मराठी नववर्षाची सुरुवात होते.|संस्कृती||गुढीपाडवा
GK|गणपतीला नैवेद्य म्हणून पारंपरिकपणे काय अर्पण करतात?|मोदक|उकडीचे मोदक हा गणेशोत्सवातील सर्वात आवडता नैवेद्य मानला जातो.|संस्कृती||मोदक
GK|ठसकेबाज मराठी लोकनृत्यगीताचा प्रकार कोणता?|लावणी|ढोलकीच्या ठेक्यावर सादर होणारी लावणी महाराष्ट्राच्या लोककलेचे ठळक अंग आहे.|संस्कृती||लावणी
GK|मोरपिसांची टोपी घालून पहाटे गाणाऱ्या पारंपरिक कलावंताला काय म्हणतात?|वासुदेव|वासुदेव हा महाराष्ट्रातील जुन्या लोकपरंपरेतील भ्रमंती करणारा गायक-कलावंत आहे.|संस्कृती||वासुदेव
GK|कथा, गायन आणि निरूपण एकत्र असणाऱ्या भक्तिप्रकाराला काय म्हणतात?|कीर्तन|नारदीय आणि वारकरी अशा कीर्तनाच्या परंपरा महाराष्ट्रात रुजल्या आहेत.|संस्कृती||कीर्तन
GK|संत ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू आणि गुरू कोण?|निवृत्तिनाथ|निवृत्तिनाथ, ज्ञानेश्वर, सोपानदेव आणि मुक्ताबाई ही चार भावंडे वारकरी परंपरेत पूज्य मानली जातात.|संस्कृती||निवृत्तिनाथ

अजून इंटरेस्टिंग...

मुंबई ते लंडन बाय रोड… २३ देशांचा थरार ! | Mumbai to London by Road | Author: Hemant Vijaykumar Shah | Travellers of the World Series | International Tourism

तेथे रावण पुजला जातो...! | Ravana Temples and Worship in India | Author: Sakhi | Heritage Tourism | India Tourism

कौंडण्यपूर : श्रीकृष्ण-रुक्मिणी विवाहाचे साक्षीदार | Kaundanyapur Travel Guide | Temples in Maharashtra

नागपुरातील संजीवनग्राममध्ये घ्या ‘वेलनेस टुरिझम’ चा आनंद | Sanjeevan Nature Cure | Wellness Tourism in Maharashtra

तुळजाभवानी मातेचा उदो उदो | Tulja Bhawani Mata Tuljapur | Author: Parijaat | Heritage Tourism | Maharashtra Tourism

देवलापारचे गोतीर्थ: गोशाळेपासून ग्रामसमृद्धीच्या प्रयोगशाळेपर्यंत! | Author: Ram Bhakre | Agro Tourism in Vidarbha | Vidarbha Tourism

स्टेगोडॉन गणेश हत्तींचा विदर्भाशी काय संबंध? | Stagodon Ganesh Elephants | Author: Prof Suresh Chopne | Vidarbha Tourism | Maharashtra Tourism

श्रीकृष्णाच्या नगरीत... द्वारकाधीशांच्या चरणी, भाग १ | Author: Mrs. Manik Joshi | Dwarkadheesh Temple | Heritage Tourism | Incredible India

ताडोबा — वाघांची भूमी, एकदा तरी अनुभवा! | Tadoba Safari Complete Guide | Tadoba Andhari Tiger Reserve | Vidarbha Wildlife | Maharashtra Tourism

भारावून टाकणारं हम्पी | The Miracles of Hampi | Author: Mohini Modak | Heritage Tourism | Incredible India