बांबूंच्या बेटातून करा ‘झुकझुक गाडी’ ची रम्य सफर | First Bamboo Garden of India, Amravati | Author: Parijaat | Maharashtra Tourism

भारतातील पहिले बांबू उद्यान अमरावतीत | Amravati Bamboo Garden

अमरावती शहराच्या पूर्वेला, वडाळी वनपरिक्षेत्राच्या विस्तीर्ण भूभागावर निसर्गरम्य वातावरणात वसलेले बांबू उद्यान म्हणजे मुलांसाठी आणि मोठ्यांसाठी आनंदाची एक सुंदर दुनिया आहे. गेल्या रविवारी आम्ही कुटुंबासह या उद्यानाला भेट दिली. शहराच्या गजबजाटापासून दूर हिरवाईने नटलेले हे ठिकाण पाहताच मन प्रसन्न झाले. उद्यानाच्या प्रवेशद्वारातून आत जाताच उंच-उंच बांबूंच्या रांगांनी आमचे स्वागत केले. काही बांबू हिरवेगार, काही पिवळसर तर काही काळपट रंगाचे होते. विविध आकार, रंग आणि प्रकारचे बांबू पाहताना मुलांच्या डोळ्यांत उत्सुकता चमकत होती. “हा बांबू एवढा उंच कसा?” “याचा रंग वेगळा का?” असे प्रश्न मुलं सतत विचारत होती. मोठ्यांनाही या निसर्गाच्या अद्भुत कलेचं अप्रूप वाटत होतं.

First Bamboo Garden of India
First Bamboo Garden of India


First Bamboo Garden of India
First Bamboo Garden of India | Toy Train

उद्यानातील सर्वात आकर्षक भाग म्हणजे टॉय ट्रेन. छोट्याशा रंगीबेरंगी रेल्वेत बसण्यासाठी मुलांनी अक्षरशः रांग लावली होती. ट्रेन सुरू होताच “झुक-झुक” आवाजात मुलांचा आनंद गगनात मावत नव्हता. बांबूंच्या दाट झाडीतून, छोट्या पुलांवरून आणि वळणावळणाच्या मार्गाने जाणारी ती सफर अतिशय रम्य वाटत होती. ट्रेनमधून दिसणारी हिरवीगार दृश्ये मनाला सुखावून टाकत होती.

उद्यानात फिरताना पक्ष्यांचा किलबिलाट, मंद वारा आणि बांबूंच्या पानांची सळसळ यामुळे वातावरण आणखी मोहक झाले होते. अनेक कुटुंबे तिथे फोटो काढण्यात, मुलांसोबत खेळण्यात रमली होती. मुलांनी बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तूही आवडीने पाहिल्या. या प्रवासातून मुलांना निसर्गाची ओळख तर झालीच, पण पर्यावरणाचे महत्त्वही समजले. मोठ्यांनाही दैनंदिन धावपळीपासून दूर शांत आणि आनंददायी क्षण अनुभवायला मिळाले. अमरावतीतील बांबू उद्यानाची ही सहल आमच्या सर्वांच्या मनात कायमची सुंदर आठवण बनून राहिली.

First Bamboo Garden of India
First Bamboo Garden of India

साधारणपणे १५ ते २० हेक्टरवर पसरलेला हा परिसर शहरासाठी 'फुफ्फुसां'सारखे काम करतो. हे उद्यान केवळ झाडांचा संग्रह नसून, मानवी कल्पकता आणि निसर्गाची भव्यता यांचा एक अनोखा संगम आहे. विशेष म्हणजे हे भारतातील पहिले बांबू उद्यान आहे. या उद्यानाच्या निर्मितीचे मुख्य श्रेय तत्कालीन मुख्य वनसंरक्षक संजीव गौड यांना जाते. त्यांनी वडाळी वनपरिक्षेत्रातील या ओसाड जमिनीचा कायापालट करण्याची योजना आखली. अमरावती हे उष्ण हवामानाचे शहर असल्याने, शहराचे तापमान कमी करणे, बांबूच्या दुर्मिळ प्रजातींचे जतन करणे आणि रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे हे यामागचे उद्दिष्ट होते. उद्यानातील बांबूच्या वास्तू उभारण्यासाठी ईशान्य भारतातील कुशल कारागिरांना पाचारण करण्यात आले होते. स्थानिक वन कर्मचाऱ्यांच्या परिश्रमातून हे उद्यान आज पूर्णत्वास आले आहे. या उद्यानामध्ये वेगवेगळ्या बामन ची माहिती फलकाद्वारे दर्शविली आहे आणि उद्यानामध्ये जे प्राणी आढळतात त्याची माहिती सुद्धा फलकाद्वारे दिली आहे.

First Bamboo Garden of India
First Bamboo Garden of India

बांबूची विलोभनीय विविधता

या उद्यानाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे बांबूच्या ७५ दुर्मिळ प्रजाती. येथे प्रवेश केल्यावर तुम्हाला जाणवेल की बांबू म्हणजे केवळ एक काठी नसून, त्यातही किती सौंदर्य असू शकते. येथे गडद हिरवे, सोनेरी पिवळे, काळे आणि चक्क निळसर छटा असलेले बांबू पाहायला मिळतात. काही बांबू अत्यंत लवचिक आहेत, तर काही पोलादासारखे मजबूत.

First Bamboo Garden of India

बुद्ध बेली बांबू

पोटासारखा आकार असलेला 'बुद्ध बेली' बांबू पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र आहे. काही प्रजाती इतक्या उंच आहेत की त्या आकाशाला गवसणी घालतात, तर काही केवळ जमिनीलगत शोभेच्या रोपांसारख्या वाढतात.

बांबू वास्तुकलेचा नमुना

हे उद्यान केवळ झाडांसाठी नाही, तर बांबूच्या वापरासाठीही ओळखले जाते. उद्यानाचे प्रवेशद्वार बांबूच्या सांगाड्यांनी अत्यंत कलात्मकरीत्या बनवले आहे. उद्यानातून फिरताना ठिकठिकाणी बांबूचे पूल लागतात, जे ओढ्यांवरून किंवा कृत्रिम जलकुंभांवरून नेलेले आहेत. पर्यटकांना विश्रांती घेण्यासाठी बांबूच्या सुबक झोपड्या बांधल्या आहेत. इतकेच नाही तर कचराकुंड्या, कुंपण आणि दिशादर्शक फलकही बांबूपासूनच बनवलेले आहेत, जे या स्थळाची 'इको-फ्रेंडली' ओळख गडद करतात.

कॅक्टस गार्डन आणि निवडुंगाचे विश्व

First Bamboo Garden of India

बांबूच्या दाट सावलीतून बाहेर पडल्यावर आपण एका वेगळ्याच जगात येतो, ते म्हणजे 'कॅक्टस गार्डन'. येथे ३०० हून अधिक प्रकारच्या निवडुंगाच्या प्रजाती आहेत. गोल, लांब, फुलांसारखे दिसणारे आणि काट्यांचे वैविध्य असलेले हे कॅक्टस एखाद्या वाळवंटी बेटाचा भास निर्माण करतात. या विभागात फोटो काढण्यासाठी पर्यटकांची मोठी गर्दी असते.

टॉय ट्रेन

संपूर्ण उद्यानाचा फेरफटका मारण्यासाठी एक छोटी झुकझुक गाडी आहे. दाट बांबूच्या बेटांमधून जेव्हा ही गाडी जाते, तेव्हा तो अनुभव जंगल सफारीसारखा वाटतो.

म्युझियम आणि विक्री केंद्र: येथे बांबूचे एक छोटे संग्रहालय आहे, जिथे बांबूपासून बनवलेल्या वस्तू पाहायला मिळतात. तसेच काही गृहसजावटीच्या वस्तू खरेदी करण्याची सोयही असते.

मुलांसाठी खेळणी

घसरगुंडी, झोपाळे आणि साहसी खेळांसाठी स्वतंत्र जागा असल्याने हे एक परिपूर्ण 'फॅमिली डेस्टिनेशन' बनले आहे. उद्यानातील वातावरण अत्यंत शांत आणि थंड असते. बांबूच्या पानांमधून वाहणारा वारा एक विशिष्ट 'शिट्टी' सारखा आवाज निर्माण करतो, जो मनाला शांत करतो. सकाळी लवकर फिरायला येणाऱ्या लोकांसाठी आणि संध्याकाळी कौटुंबिक सहलीसाठी हे अमरावतीमधील सर्वात उत्तम ठिकाण आहे.

नैसर्गिक रचना आणि जैवविविधता

उद्यानात प्रवेश करताच तुम्हाला जाणवते की हे साधे सार्वजनिक उद्यान नसून एक छोटेखानी जंगलच आहे. सुमारे १५ हेक्टरपेक्षा जास्त परिसरात पसरलेल्या या उद्यानात बांबूच्या ७५ पेक्षा जास्त प्रजाती आहेत. यामध्ये जगातील सर्वात उंच वाढणाऱ्या बांबूपासून ते केवळ शोभेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या बुटक्या बांबूंपर्यंतची विविधता पाहायला मिळते. बांबूच्या बेटांमधून जाणारे पायमार्ग (Walking Tracks) पर्यटकांना थेट निसर्गाशी जोडतात.
थोडक्यात सांगायचे तर, अमरावतीचे बांबू गार्डन हे प्रशासकीय इच्छाशक्ती आणि निसर्गप्रेम यांचा एक सुंदर संगम आहे.

First Bamboo Garden of India

कसे पोहोचाल | How to reach Bamboo Garden Amravati

अमरावती रेल्वे स्टेशनपासून बांबू उद्यान साधारण ४.१ किमी अंतरावर आहे. कार किंवा रिक्षानी तिथे पोहोचायला १२ मिनिटे लागतात.तुम्ही रेल्वे स्टेशन किंवा बस स्थानकावरून ऑटोरिक्षा किंवा स्वतःच्या वाहनाने सहज जाऊ शकता. पण तिथे जाण्या करिता रिक्षा उपलब्ध असते. मुख्यत्वे काँग्रेस नगर रोडने जाऊन तुम्ही तिथे पोहोचू शकता.बांबू उद्यान दर सोमवारी बंद असते. इतर दिवशी ते सकाळी ८:०० ते संध्याकाळी ६:०० वाजेपर्यंत सुरू असते.


पारिजात
लेखक
अमरावती

Comments

  1. AnonymousMay 17, 2026 at 6:05 PM

    Wow. Amravati rocks

    ReplyDelete
  2. AnonymousMay 17, 2026 at 6:10 PM

    छान लेख

    ReplyDelete
  3. AnonymousMay 17, 2026 at 7:58 PM

    मी बघितलं आहे. खूप मस्त आहे. मुलांसह छान दिवसभराची सहल होते.

    ReplyDelete
    Replies
    1. WhatsUp मराठी टीमMay 18, 2026 at 8:31 AM

      तुमच्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद! 🙏
      अशाच आणखी वाचनासाठी आमच्या WhatsApp समुदायात सहभागी व्हा आणि विशेष अपडेट्स व ऑफर्स मिळवण्यासाठी subscribe करा. 🌿

      Delete
  4. WhatsUp मराठी टीमMay 18, 2026 at 8:30 AM

    तुमच्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद! 🙏
    अशाच आणखी वाचनासाठी आमच्या WhatsApp समुदायात सहभागी व्हा आणि विशेष अपडेट्स व ऑफर्स मिळवण्यासाठी subscribe करा. 🌿

    ReplyDelete
  5. AnonymousMay 18, 2026 at 8:32 AM

    nice information about amravati. Parijaat nice work

    ReplyDelete
  6. AnonymousMay 18, 2026 at 11:25 AM

    छान माहिती 🌺🌺

    ReplyDelete

Post a Comment

तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️

Feed
Community
Search
Tours
🔍 शोधा
✕
लेख लोड होत आहेत...
✕
🤖

📲 WhatsApp वर रोज Quiz, Polls आणि मजेशीर माहिती

GK Quiz, Polls, नवीन लेख आणि खास तथ्ये थेट तुमच्या WhatsApp वर! 😊

रोज नवीन काहीतरी मिळवा
👉 आत्ता Subscribe करा

✍️ तुमचा प्रवास अनुभव प्रकाशित करू इच्छिता?

तुमची कथा आम्हाला पाठवा आणि ती हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा 😊

👉 अनुभव पाठवा
💡
आजचा मराठी शब्द by WhatsUp मराठी
या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
उत्तर पाहण्यासाठी कार्ड flip करा ↻
📌 अर्थ:
🌿 उगम:
🔄 समानार्थी:
अवखळ|खोडकर व मुक्त स्वभावाचा|देशज मराठी|चंचल|Eg. तिचे अवखळ हसू सगळ्यांना आवडते.
लाघव|नम्र गोडवा|संस्कृत|मृदुता|Eg. त्यांच्या बोलण्यात विलक्षण लाघव आहे.
नितळ|पूर्ण स्वच्छ व निर्मळ|देशज मराठी|शुद्ध|Eg. डोंगरातील पाणी नितळ आहे.
तरल|अत्यंत सूक्ष्म व भावपूर्ण|संस्कृत|कोमल|Eg. तिची कविता तरल भावनांनी भरलेली आहे.
रम्य|आनंददायी सुंदर|संस्कृत|मनोहर|Eg. सह्याद्रीचे दृश्य रम्य वाटते.
ओंजळ|हाताचा कप्पा|देशज मराठी|हातभर|Eg. त्याने ओंजळीत पाणी घेतले.
हळुवार|अत्यंत अलगद|देशज मराठी|मंद|Eg. हळुवार वारा वाहत होता.
मंजुळ|गोड आणि सुरेल|संस्कृत|मधुर|Eg. तिचा आवाज मंजुळ आहे.
मृद्गंध|पहिल्या पावसातील मातीचा सुगंध|संस्कृत|मातीकस्तुरी|Eg. मृद्गंध दरवळला.
आभाळमाया|असीम प्रेम|देशज मराठी|अपार माया|Eg. आईची आभाळमाया विसरता येत नाही.
धुंद|पूर्ण तल्लीन|देशज मराठी|मग्न|Eg. तो संगीतात धुंद झाला.
झुळूक|मंद वाऱ्याची लहर|देशज मराठी|समीर|Eg. थंड झुळूक आली.
नभ|आकाश|संस्कृत|गगन|Eg. नभ निरभ्र होते.
उमाळा|भावनांचा अचानक उफाळ|देशज मराठी|आवेग|Eg. त्याला आनंदाचा उमाळा आला.
साजिरी|सुंदर व मोहक|देशज मराठी|गोजिरी|Eg. ती साजिरी दिसत होती.
गंधाळलेला|सुगंधाने भरलेला|देशज मराठी|दरवळता|Eg. फुलांनी गंधाळलेले अंगण होते.
कवडसा|प्रकाशाची हलकी झलक|देशज मराठी|किरण|Eg. सूर्याचा कवडसा पडला.
जिव्हाळा|आत्मीय ओढ|देशज मराठी|आपुलकी|Eg. गावाशी त्यांचा जिव्हाळा आहे.
लय|तालबद्ध गती|संस्कृत|ताल|Eg. गाण्याची लय सुंदर होती.
कोमेजलेला|ताजेपणा हरवलेला|देशज मराठी|म्लान|Eg. कोमेजलेली फुले दिसत होती.
दरवळ|मंद सुगंध|देशज मराठी|सुगंध|Eg. चाफ्याचा दरवळ पसरला.
सावळा|गडद सौंदर्य असलेला|देशज मराठी|श्याम|Eg. सावळ्या ढगांनी आकाश भरले.
सतेज|तेजस्वी व टवटवीत|संस्कृत|प्रसन्न|Eg. तिचा चेहरा सतेज दिसत होता.
मधुमालती|सुगंधी वेल|संस्कृत|फुलवेल|Eg. अंगणात मधुमालती फुलली होती.
गुंफण|सुंदर विणलेली रचना|देशज मराठी|रचना|Eg. कथानकाची गुंफण अप्रतिम आहे.
हुरहूर|मनातील ओढ|देशज मराठी|व्याकुळता|Eg. जुन्या दिवसांची हुरहूर लागली.
निवांत|पूर्ण शांत|देशज मराठी|शांत|Eg. गावातील निवांत वातावरण सुखावह असते.
तुषार|पाण्याचे सूक्ष्म थेंब|संस्कृत|शिंतोडे|Eg. धबधब्याचे तुषार अंगावर पडले.
मंतरलेला|जादुई भासणारा|देशज मराठी|मोहक|Eg. पावसाळ्यातला सह्याद्री मंतरलेला वाटतो.
लवलवता|हलका डोलणारा|देशज मराठी|डुलणारा|Eg. दिव्याची ज्योत लवलवत होती.
उमेद|आशावादी ऊर्जा|फारसीमार्गे मराठी|आशा|Eg. तरुणांमध्ये उमेद आहे.
गोजिरी|नाजूक सुंदर|देशज मराठी|साजिरी|Eg. गोजिरी बाहुली सगळ्यांना आवडली.
मोहोर|फुलांचा पहिला बहर|देशज मराठी|बहर|Eg. आंब्याला मोहोर आला आहे.
सुगंधी|सुगंध असलेले|संस्कृत|दरवळते|Eg. सुगंधी फुले बहरली.
अमृततुल्य|अत्यंत मधुर|संस्कृत|अतिगोड|Eg. गावचा चहा अमृततुल्य लागतो.
झंकार|घणघणता नाद|संस्कृत|निनाद|Eg. घंटांचा झंकार झाला.
सहजसुंदर|नैसर्गिक सुंदर|देशज मराठी|स्वाभाविक|Eg. तिचे सहजसुंदर हास्य खुलले.
आसमंत|सभोवतालचा परिसर|संस्कृत|परिसर|Eg. आसमंत शांत होता.
सुकुमार|नाजूक व कोमल|संस्कृत|कोवळा|Eg. सुकुमार फुलांचा गंध दरवळला.
निर्झर|वाहता झरा|संस्कृत|झरा|Eg. डोंगरातून निर्झर वाहत होता.
नादमय|संगीतपूर्ण|संस्कृत|सुरेल|Eg. सभागृह नादमय झाले.
मनोहर|मन जिंकणारे|संस्कृत|रम्य|Eg. मनोहर दृश्य पाहून सारे थक्क झाले.
स्पंदन|हलकी जाणीव किंवा धडधड|संस्कृत|धडधड|Eg. संगीताचे स्पंदन जाणवत होते.
चैतन्य|जीवनशक्ती|संस्कृत|ऊर्जा|Eg. वसंत ऋतूत निसर्गात चैतन्य येते.
मृदुल|मऊ व कोमल|संस्कृत|नाजूक|Eg. मृदुल वाळूवर पावले उमटली.
अलवार|अत्यंत हळुवार|देशज मराठी|मंद|Eg. ती अलवार हसली.
स्वैर|बंधनमुक्त|संस्कृत|मुक्त|Eg. पक्षी स्वैर उडत होते.
सुरभि|सुगंध|संस्कृत|दरवळ|Eg. फुलांची सुरभि दरवळली.
दीप्ती|प्रकाशमान तेज|संस्कृत|तेज|Eg. तिच्या डोळ्यांत दीप्ती होती.
प्राजक्त|सुगंधी फुलझाड|संस्कृत|पारिजात|Eg. अंगणात प्राजक्त फुलला होता.
निरभ्र|पूर्ण स्वच्छ|संस्कृत|ढगविरहित|Eg. निरभ्र आकाश सुंदर दिसत होते.

अजून इंटरेस्टिंग...

नागपुरातील मोहिते वाडा : संघ शाखेची जन्मभूमी | Author: Amol Pusadkar | Mohite Wada, Birthplace of the Rashtriya Swayamsevak Sangh | Heritage Tourism | Maharashtra Tourism

Image
नागपूरची ओळख जशी संत्र्याचे शहर अशी आहे तशीच नागपूरची आणखी एक ओळख म्हणजे ही “ राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ” या जगातील सगळ्यात मोठ्या स्वयंसेवी संघटनेची जन्मभूमी आहे. नागपूरमधील जुने नागपूर ज्याला ‘ महाल ’ असे संबोधतात त्या महालमध्ये मोहितेचा वाडा कोणता असे विचारले तर कदाचित आज कोणी सांगणार नाही. परंतु संघाशी संबंधित लोकांना माहिती आहे की ज्याला आज लोक ‘ संघ बिल्डिंग ’ किंवा संघ मुख्यालय किंवा डॉक्टर हेडगेवार भवन म्हणून ओळखतात ही वास्तु म्हणजेच मोहितेंचा वाडा आहे. याच्या डाव्या बाजूला भारत महिला विद्यालय व उजव्या बाजूला सुप्रसिद्ध भुऱ्याचा गणपती आहे. बडकस चौकापासून पूर्वेला हे ठिकाण आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या इतिहासात नागपूर येथील “मोहिते वाडा” या स्थळाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. संघ स्थापनेनंतर दैनंदिन शाखेची संकल्पना ज्या ठिकाणी प्रत्यक्ष आकाराला आली, ते हे ऐतिहासिक स्थान होय. जेथील मातीला पूजनीय डॉक्टर हेडगेवार यांचा पदस्पर्श झालेला आहे असे हे स्थान आजही स्वयंसेवकांसाठी प्रेरणास्थान मानले जाते. Dr. Keshav Baliram Hedgewar १९२६ मध्ये दैनंदिन शाखा सुरू | First Sangh Shakha i...
...पुढे वाचा

सह्याद्रीतील शिल्परत्न ‘अमृतेश्वर मंदिर’ | नरेंद्र चांदेवार | Author: Narendra Chandewar | Amruteshwar Temple | Maharashtra Tourism | Incredible India

Image
कळसुबाई - हरिश्चंद्र वन्यजीव अभयारण्याला भेट देण्याचा प्रसंग नुकताच आला. या ठिकाणी सह्याद्री पर्वत रांगांमधील गिरीदुर्गसह अतिप्राचीन मंदिर पाहायला मिळतात. राजूरमार्गे भंडारदरा ते रतनवाडी असा प्रवास केल्यानंतर अमृतेश्वर मंदिर बघायला मिळते. प्रवरा नदीच्या उगमाजवळ आणि रतनगडाच्या पायथ्याशी वसलेले जुने अमृतेश्वर मंदिर म्हणजे अगदी डोक्यापासून पायापर्यंत कोरलेले दगडी शिल्पच आहे. हे मंदिर कोरीव कलेचा उत्तम नमुना मानले जाते. Amruteshwar Temple महाराष्ट्रात वेरूळचे घृष्णेश्वर, अंबरनाथचे शिवमंदिर, नाशिकजवळील गोंदेश्वर, शिखर शिंगणापूरचे शंभू महादेव, त्र्यंबकेश्वर अशी शिल्पमंदिरे अगदी बोटावर मोजण्याइतकीच आहेत. या यादीत रतनवाडीतील अमृतेश्वर मंदिराचाही समावेश होतो. शिलाहार राजा झंज याने गोदावरी ते भीमा या नद्यांच्या दरम्यान १२ शिवालये उभारली, त्यातील हे एक प्रमुख मंदिर आहे. सध्या या मंदिराची देखरेख भारतीय पुरातत्व विभागाकडे आहे. भारतीय पुरातत्त्व खात्याच्या नोंदीनुसार, अमृतेश्वर मंदिर १२व्या किंवा १३व्या शतकातील आहे. भंडारदरासारख्या लोकप्रिय पर्यटनस्थळाजवळच रतनगडाच्या पायथ्याशी हे मंदिर आहे. निसर्...
...पुढे वाचा

सेल्युलर जेलचा थरारक अनुभव : वेदना, त्याग आणि देशभक्तीचा इतिहास | डॉ. संपदा नासेरी | Author: Dr. Sampada Naseri | Cellular Jail Experience | Andaman & Nicobar Islands | Incredible India

Image
त्या अंधाऱ्या कोठड्यांत अजूनही घुमतो स्वातंत्र्यलढा Cellular Jail, Photo Credits: Aishwarya H अंदमान बेटावरील सेल्युलर जेल म्हणजे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा जिवंत इतिहास. पोर्टब्लेअरमध्ये पाऊल टाकताच निळ्याशार समुद्राच्या सौंदर्यामागे दडलेली वेदना आणि बलिदानाची कहाणी मनाला स्पर्श करून जात होती. त्या काळ्या पाण्याच्या शिक्षेचे प्रतीक असलेला हा सेल्युलर जेल केवळ एक वास्तू नसून, हजारो क्रांतिकारकांच्या त्यागाचा साक्षीदार आहे. आपल्यासारखा मराठी माणूस तेथे पोहोचतो तेव्हा त्याला सर्वप्रथम स्मरण होते ते स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदार सावरकर यांचे. त्यांनी देशासाठी सोसलेल्या अमानवीय अत्याचाराचे. कसे दिवस कंठले असतील त्यांनी येथे. आपण तर येथील कोठडीत एक दिवसही राहू शकणार नाही. Cellular Jail, Photo Credits: Aishwarya H जेलच्या मुख्य प्रवेशद्वारातून आत जाताना अंगावर एक वेगळाच शहारा आला. उंच भिंती, अरुंद कोठड्या आणि शांततेतही ऐकू येणारा इतिहास… प्रत्येक विट जणू स्वातंत्र्यवीरांच्या वेदना सांगत होती. त्या कोठड्यांपैकी एक कोठडी होती विनायक दामोदर सावरकर यांची. त्या छोट्याशा अंधाऱ्या खोलीसमोर उभे राह...
...पुढे वाचा

तुम्ही पण होऊ शकता पर्यटन उद्योजिका, महाराष्ट्र शासनाच्या ‘आई’ महिला पर्यटन धोरण | महाराष्ट्र स्टार्टप स्टोरीज | Tours & Travel Entrepreneurship for Women | Startups & Careers | Maharashtra Startup Stories

Image
‘आई’ च्या पंखांनी महिला घेताहेत पर्यटन व्यवसायात उंच भरारी ! पहाटेची वेळ. सह्याद्रीच्या कुशीतल्या एका छोट्याशा गावात सुनीता चुलीवर चहा ठेवते आणि मोबाईलवर आलेल्या बुकिंगचा संदेश पुन्हा एकदा वाचते . कालपर्यंत शेतमजुरीवर संसार चालवणारी ही महिला आज स्वत: च्या छोट्याशा कृषी-पर्यटन केंद्राची मालकीण आहे . तिच्या घरातील रिकाम्या खोल्या आता पर्यटकांसाठी ‘ होमस्टे ’ बनल्या आहेत. गावातील महिलांनी मिळून तयार केलेल्या भाकरी, ठेचा, पिठलं आणि लोककलेच्या कार्यक्रमामुळे शहरातून येणारे पर्यटक भारावून जातात. सुनीताच्या डोळ्यांतील आत्मविश्वास ही केवळ एका महिलेची कथा नाही; तर महाराष्ट्र शासनाच्या ‘आई’ महिला पर्यटन धोरणामुळे उभ्या राहत असलेल्या नव्या ग्रामीण अर्थक्रांतीची सुरुवात आहे . महिलांच्या हातात केवळ संसाराची नव्हे, तर अर्थव्यवस्थेची सूत्रेही यावीत, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने ‘आई’ महिला पर्यटन धोरण राबवले आहे. पर्यटन क्षेत्रात महिलांचा सहभाग वाढवणे, त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मिती करणे हा या धोरणाचा मुख्य हेतू आहे. राज्य शासनाच्या पर्यटन धोरण २०२३ मध्ये पर्यटन...
...पुढे वाचा

‘पुरण पोळी’ च्या गावाला जाऊ या....! आजनसरा | Author: Sakhi | Ajansara Temple | Temples in Maharashtra | Maharashtra Tourism

Image
नवसाला पावणारे आजनसरा येथील श्री भोजाजी महाराज देवस्थान Ajansara Temple | Temples in Maharashtra विदर्भात वर्धा जिल्ह्याच्या हिंगणघाट तालुक्यात एक गाव असे आहे जेथे दररोज हजारो किलो पुरण बनते आणि तेथील देवस्थानात फक्त पुरण पोळीचाच नैवेद्य दाखविला जातो. या गावाचे नाव आहे आजनसरा . येथील श्री भोजाजी महाराज देवस्थान म्हणजे नवसाला पावणारे देवस्थान अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. आजनसरा येथील भोजाजी महाराज मंदिरात पुरण पोळीच्या नैवेद्याची परंपरा कधी आणि कुणी सुरू केली याबाबत नेमकी माहिती नाही. परंतु याबाबतच्या आख्यायिकेनुसार, एका भक्ताच्या स्वप्नात भोजाजी महाराज आले आणि त्यांनी पुरणाच्या नैवेद्याचा दृष्टांत दिला, तेव्हापासून येथे पुरण पोळीचा नैवेद्य दाखविण्याची परंपरा सुरू आहे. पुरणपोळ्या बनवा चुलीवर Ajansara Temple | Temples in Maharashtra संत भोजाजी महाराजांचे तीर्थक्षेत्र पुरणपोळीच्या स्वयंपाकासाठी सर्वदूर प्रसिद्ध आहे. रविवारी आणि बुधवारी संपूर्ण विदर्भातून हजारो भाविक आजनसरा येथे पुरणपोळीचा नैवेद्य घेऊन येतात. याशिवाय मंदिर परिसरातही स्वयंपाकासाठी आठ ते दहा शेड तयार करण्यात आले आहेत. ...
...पुढे वाचा

महाराष्ट्रातील डार्क स्काय पर्यटन, शहरी गोंगाटापासून दूर, आकाशाच्या कुशीत | Dark Sky Tourism | Astro Tourism | Maharashtra Tourism Policy

Image
काही वर्षांपूर्वीपर्यंत गावाकडच्या रात्री वेगळ्याच असायच्या. अचानक वीज जायची, घराबाहेर अंगणात सगळे बसायचे, आणि मग नकळत नजरा वर आकाशाकडे वळायच्या. काळोखात चमकणारे असंख्य तारे, आकाशगंगेचा पांढराशुभ्र पट्टा, कधी एखादी उल्का चमकून जाणं - हे सगळं त्या काळच्या आयुष्याचा भाग होतं. Night Sky Watching | Dark Sky Tourism आज शहरांच्या झगमगाटात ते आकाश जवळजवळ हरवलं आहे. अनेक मुलांनी आयुष्यात कधीच आकाशगंगा पाहिलेली नाही. पण आता जगभर सुरू असलेल्या “डार्क स्काय” चळवळीमुळे हे चित्र बदलण्याची आशा निर्माण झाली आहे. आणि विशेष म्हणजे महाराष्ट्रातही आता या संकल्पनेला पर्यटन धोरणात स्थान मिळण्याची तयारी सुरू आहे. डार्क स्काय चळवळ म्हणजे नेमकं काय? | Dark Sky Movement डार्क स्काय म्हणजे फक्त अंधार नव्हे. तो  “योग्य प्रकाश”  वापरण्याचा विचार आहे. रात्री अनावश्यक रोषणाई कमी करणे, आकाशाकडे जाणारा प्रकाश थांबवणे, आणि नैसर्गिक रात्र जपणे - हा या चळवळीचा मुख्य उद्देश आहे. कारण प्रकाशप्रदूषणाचा परिणाम फक्त ताऱ्यांवर होत नाही;  त्याचा परिणाम पक्षी, वन्यजीव, शेती, झोप, मानवी आरोग्य आणि ऊर्जा वापर यांवर...
...पुढे वाचा

हेन्री ऑक्सिंडन : शिवराज्याभिषेक पाहणारा इंग्रज प्रवासी | Henry Oxinden and His Journey to Maratha Land | Travellers of the World

Image
कोण होते हेन्री ऑक्सिंडन? | Who Was Henry Oxinden मराठा इतिहासाशी थेट जोडले गेलेले परदेशी प्रवासी म्हणताना Henry Oxenden यांचं नाव विशेष उल्लेखनीय ठरतं. ते ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे अधिकारी होते आणि सतराव्या शतकात भारतात कार्यरत होते. व्यापार, राजनैतिक संबंध आणि मराठा सत्तेच्या वाढत्या प्रभावामुळे त्यांचा महाराष्ट्राशी संपर्क आला. विशेष म्हणजे मराठा इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाच्या घटनेचे ते प्रत्यक्ष साक्षीदार ठरले. महाराष्ट्रात का आले? | Why He Came to Maratha Territory त्या काळात पश्चिम भारतातील व्यापारमार्ग आणि किनारी राजकारण ब्रिटिशांसाठी महत्त्वाचं होतं. मराठा सत्तेचा प्रभाव वाढत असताना इंग्रजांना थेट संबंध प्रस्थापित करणे आवश्यक वाटत होते. याच कारणाने हेन्री ऑक्सिंडन यांना मराठा दरबाराशी संपर्कासाठी पाठवण्यात आलं. त्यांचा प्रवास केवळ व्यापारी नव्हता; तो राजकीय निरीक्षणाचाही भाग होता. रायगडचा ऐतिहासिक अनुभव | His Visit to Raigad हेन्री ऑक्सिंडन यांचं सर्वात महत्त्वाचं योगदान म्हणजे त्यांनी Raigad Fort येथे झालेल्या Coronation of Shivaji ला उपस्थिती लावली. छत्रपती Shivaj...
...पुढे वाचा

ज्योतिबाच्या यात्रेत सासनकाठ्या का आणतात? डॉ. संपदा नासेरी | Dr. Sampada Naseri | Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

Image
महाराष्ट्रातील मंदिरे | Temples in Maharashtra Series नुकताच मार्च महिन्यात शिवाजी विद्यापीठ कोल्हापूर येथे भेट देण्याचा योग आला आणि त्यानिमित्ताने ज्योतिबा देवस्थान कोल्हापूर वाडी रत्नागिरीलाही जाण्याचे भाग्य लाभले. या डोंगराचा रस्ता अतिशय उत्तम असून आम्ही अर्टिगा या गाडीने डोंगरावर जायला निघालो. जातांना आम्हाला रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला निसर्गाची उत्तम कलाकृती आढळून येत होती, त्याचप्रमाणे रंगीबेरंगी रेग्यांमधून भाविक देवस्थानाकडे जात होते आणि काही ठिकाणी भाविक मुक्कामही करताना दिसले.आमच्या सोबत असलेले गाडी चालक दादा आम्हांला मंदिराची माहिती पण देत होते.चैत्र पौर्णिमा नुकतीच आटोपली होती आणि रविवार होता त्यामुळे मनात शंका होती की देवळात नक्कीच प्रचंड गर्दी असेल. परंतु आम्ही सकाळी सव्वासहालाच कोल्हापुरहून वाडी रत्नागिरीला निघालो आणि सात पर्यंत पोहोचलो सुद्धा.त्यामुळे आम्हाला थोडी कमी गर्दी मिळाली. त्यानंतर काही वेळाने तिथे भाविकांची गर्दी झालेली आढळून आली. दर्शनाच्या रांगेत लागलो असताना भाविकांचे मंदिराभोवती संपूर्ण लोटांगण घालून नवस फेडणे चालू होते, नुकतेच लग्न झालेली जोडपी आशीर...
...पुढे वाचा

भटाळा गावात आहे ‘भोंडा महादेव’ | Author: Himgauri Deshpande | Bhonda Mahadev Temple Bhatala | Temples of Vidarbha | Temples of Maharashtra

Image
विदर्भातील सर्वात मोठं शिवलिंग | Largest Shivalinga of Vidarbha आपण भविष्याचं चित्र कितीही सुंदर रंगवत असलो, तरीसुद्धा आपल्याला आपल्या वर्तमानासोबत इतिहासाची मदत ही घ्यावीच लागते. इतिहासाच्या पानांवर लिहिलेला प्रत्येक क्षण आपल्याला आपल्या देशामध्ये प्रांतामध्ये असलेल्या भव्य वास्तूंची, शिल्पांची, देवस्थानांच्या महतीची प्रचिती देतो. कालौघात काही वास्तू दुर्लक्षित राहिल्या तरीही त्या आपला सुवर्ण इतिहासाच्या कथा सांगत उभ्या असतात . अशीच एक वास्तू म्हणजे चंद्रपूर जिल्ह्यातील वरोरा तालुक्‍यात येत असलेल्या भटाळा या गावातील ‘ भोंडा महादेव' मंदिर! Bhonda Mahadev Temple मंदिराच्या डोक्‍यावर कळस आणि अमलक नसल्याने या मंदिराला ‘भोंडा महादेव' असे नाव पडले. भटाळा येथील मंदिरात विदर्भातील सर्वात मोठं शिवलिंग आहे. या मंदिराला शिखर नाही, कारण शतकांपूर्वी वीज पडून शिखर नष्ट झालं होतं, त्यामुळे याला ‘भोंडा महादेव’ म्हटलं जातं, असा संदर्भ आहे. गर्भगृहात १० फूट x ४ फूट आकाराचे एकाश्म काळ्या दगडाचे शिवलिंग आहे. Bhoda Mahadev Shivlinga महाशिवरात्रीच्या वेळी येथे मोठी यात्रा भरते. भटाळा गावातच ११-१२ ...
...पुढे वाचा

अलेक्झांडर बर्न्स : बुखाराकडे निघालेला ब्रिटिश प्रवासी | Alexander Burnes and Travels into Bukhara | Travellers of the World

Image
कोण होते अलेक्झांडर बर्न्स? | Who Was Alexander Burnes मध्य आशियाच्या प्रवासवर्णनात Alexander Burnes हे नाव विशेष महत्त्वाचं मानलं जातं. स्कॉटलंडमध्ये जन्मलेला हा ब्रिटिश अधिकारी आणि प्रवासी 19व्या शतकात भारतातून मध्य आशियाकडे निघाला. त्या काळात ब्रिटिश साम्राज्याला मध्य आशियातील राजकीय घडामोडी समजून घेणं महत्त्वाचं वाटत होतं, आणि बर्न्सचा प्रवास याच पार्श्वभूमीवर झाला. तो फक्त राजनैतिक मोहिमेवर नव्हता; तर प्रवासादरम्यान त्याने पाहिलेल्या प्रदेशांचं तपशीलवार निरीक्षण केलं. Sir Alexander Burnes भारतातून बुखाराकडे प्रवास | Journey from India to Bukhara अलेक्झांडर बर्न्सने आपला प्रवास भारतातून सुरू केला. Indus River मार्गे तो पुढे अफगाणिस्तानातून मध्य आशियात गेला. या प्रवासात त्याने व्यापारी मार्ग, वाळवंटी प्रदेश, काफिले आणि स्थानिक बाजारपेठांचा जवळून अनुभव घेतला. त्या काळात बुखारा हे मध्य आशियातील महत्त्वाचं व्यापारी आणि सांस्कृतिक केंद्र होतं. त्यामुळे हा प्रवास युरोपियन जगासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला गेला. बुखारामधील अनुभव | His Experience in Bukhara Bukhara येथे पोहोचल्यानं...
...पुढे वाचा