पंचानन गणेश | Panchmukhi Ganpati Pauni | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide | Temples near Nagpur | Temples of Vidarbha

भंडारा जिल्ह्यातील वैनगंगेच्या तीरावरील पवनी नामक ऐतिहासिक शहरात विदर्भातील अष्टविनायकांपैकी एक पंचमुखी गणेश मंदिर आहे. यालाच पंचानन, सर्वतोभद्र, धुंडीराज गणेश म्हणूनही संबोधले जाते.

भंडारा शहरापासून ५० आणि नागपूरहून ८७ किलोमीटर अंतरावर, केवळ विदर्भाच्याच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राच्या इतिहासातील सर्वात प्राचीन स्थळ असा लौकिक असलेले पवनी हे स्थळ आहे. हे गाव पुरातन काळापासून बौद्ध आणि हिंदू धर्मीयांसाठी उपासनेचे केंद्र राहिले आहे. विदर्भातील काशी म्हणून ते ओळखले जाते.

Panchmukhi Ganpati | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide
Panchmukhi Ganpati Pauni | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide

या मंदिरातील गणेशाची मूर्ती शमी वृक्षात कोरलेली असल्याचे मानले जाते. मात्र, ही मूर्ती १०व्या शतकातील असून,ती दगडावर कोरलेली असल्याचे काही इतिहासतज्ज्ञ सांगतात. एकाच शिळेवर चारही बाजूने श्रीगणेशाची प्रतिमा कोरलेली आहे व पाचवी प्रतिमा नैऋत्य दिशेला आहे. या मूर्तीची उंची ३२ इंच आहे व पूर्व-पश्चिम लांबी १७ इंच, उत्तर-दक्षिण रुंदी १५ इंच आह़े उत्तर-पूर्व व दक्षिण दिशेला असणाऱ्या गणेशाची सोंड डाव्या बाजूला आहे. त्याच्या हातामध्ये लाडू, परशू असल्याचे स्पष्ट दिसते. डोक्यावर मुकुट धारण केलेला आहे. नैऋत्य व पश्चिम दिशेच्या मूर्तीच्या प्रतिमा सरळ असून, सोंडही सरळ आहे. मूर्तीचा वरील भाग ११ इंच उतरता आहे. चतुर्भूज स्वरूपातीलही ही मूर्ती जमिनीपासून दीड फूट खोल असल्याचे मानले जाते. सर्वागाला शेंदूर लेपल्यामुळे मूर्तीचे मूळ स्वरूप स्पष्ट दिसत नाही. कवेलूच्या घरात श्रीच्या मूर्तीची स्थापना करण्यात आली आहे.

गणपतीची आराधना अथर्ववेदपूर्व काळापेक्षाही जास्त जुनी आहे. गणपतीला साधारण जनतेच्या दैवताचा मान मिळाला तो अथर्ववेद काळात. गणपतीची पूजा केल्याने सर्व विघ्नांचा नाश होतो हा विश्वास लोकांमध्ये दृढ झाला तो ही याच काळात. विघ्नहर्ता असल्याने गावाच्या रक्षणासाठी विनायकांची स्थापना गावाच्या वेशीवर केलेली आढळते.

Panchmukhi Ganpati Pauni | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide

पंचमुखी गणेश मंदिराशिवाय गावात विविध ठिकाणी इतर देवतांची अनेक मंदिरे आहेत. सम्राट अशोकाच्या शासनकाळात बांधलेला आणि ह्युआन त्सँगच्या पुस्तकात उल्लेख असलेला स्तूपदेखील अभ्यासनीय आहे.

कसे पोहोचाल | How to reach Panchmukhi Ganesh Temple in Pauni near Nagpur

नागपूर आणि भंडारा येथून सतत बससेवा उपलब्ध आहे.

तुम्ही ही यात्रा केली आहे का? तुमचा अनुभव कमेंटमध्ये नक्की शेअर करा 🙏

📿 विदर्भातील अष्टविनायक मंदिरांची यादी | List of Vidarbha Ashtavinayak

Comments

Post a Comment

तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️

Feed
Community
Search
Tours
🔍 शोधा
✕
लेख लोड होत आहेत...
✕
🤖

📲 WhatsApp वर रोज Quiz, Polls आणि मजेशीर माहिती

GK Quiz, Polls, नवीन लेख आणि खास तथ्ये थेट तुमच्या WhatsApp वर! 😊

रोज नवीन काहीतरी मिळवा
👉 आत्ता Subscribe करा

✍️ तुमचा प्रवास अनुभव प्रकाशित करू इच्छिता?

तुमची कथा आम्हाला पाठवा आणि ती हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा 😊

👉 अनुभव पाठवा
💡
आजचा मराठी शब्द by WhatsUp मराठी
या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
उत्तर पाहण्यासाठी कार्ड flip करा ↻
📌 अर्थ:
🌿 उगम:
🔄 समानार्थी:
अवखळ|खोडकर व मुक्त स्वभावाचा|देशज मराठी|चंचल|Eg. तिचे अवखळ हसू सगळ्यांना आवडते.
लाघव|नम्र गोडवा|संस्कृत|मृदुता|Eg. त्यांच्या बोलण्यात विलक्षण लाघव आहे.
नितळ|पूर्ण स्वच्छ व निर्मळ|देशज मराठी|शुद्ध|Eg. डोंगरातील पाणी नितळ आहे.
तरल|अत्यंत सूक्ष्म व भावपूर्ण|संस्कृत|कोमल|Eg. तिची कविता तरल भावनांनी भरलेली आहे.
रम्य|आनंददायी सुंदर|संस्कृत|मनोहर|Eg. सह्याद्रीचे दृश्य रम्य वाटते.
ओंजळ|हाताचा कप्पा|देशज मराठी|हातभर|Eg. त्याने ओंजळीत पाणी घेतले.
हळुवार|अत्यंत अलगद|देशज मराठी|मंद|Eg. हळुवार वारा वाहत होता.
मंजुळ|गोड आणि सुरेल|संस्कृत|मधुर|Eg. तिचा आवाज मंजुळ आहे.
मृद्गंध|पहिल्या पावसातील मातीचा सुगंध|संस्कृत|मातीकस्तुरी|Eg. मृद्गंध दरवळला.
आभाळमाया|असीम प्रेम|देशज मराठी|अपार माया|Eg. आईची आभाळमाया विसरता येत नाही.
धुंद|पूर्ण तल्लीन|देशज मराठी|मग्न|Eg. तो संगीतात धुंद झाला.
झुळूक|मंद वाऱ्याची लहर|देशज मराठी|समीर|Eg. थंड झुळूक आली.
नभ|आकाश|संस्कृत|गगन|Eg. नभ निरभ्र होते.
उमाळा|भावनांचा अचानक उफाळ|देशज मराठी|आवेग|Eg. त्याला आनंदाचा उमाळा आला.
साजिरी|सुंदर व मोहक|देशज मराठी|गोजिरी|Eg. ती साजिरी दिसत होती.
गंधाळलेला|सुगंधाने भरलेला|देशज मराठी|दरवळता|Eg. फुलांनी गंधाळलेले अंगण होते.
कवडसा|प्रकाशाची हलकी झलक|देशज मराठी|किरण|Eg. सूर्याचा कवडसा पडला.
जिव्हाळा|आत्मीय ओढ|देशज मराठी|आपुलकी|Eg. गावाशी त्यांचा जिव्हाळा आहे.
लय|तालबद्ध गती|संस्कृत|ताल|Eg. गाण्याची लय सुंदर होती.
कोमेजलेला|ताजेपणा हरवलेला|देशज मराठी|म्लान|Eg. कोमेजलेली फुले दिसत होती.
दरवळ|मंद सुगंध|देशज मराठी|सुगंध|Eg. चाफ्याचा दरवळ पसरला.
सावळा|गडद सौंदर्य असलेला|देशज मराठी|श्याम|Eg. सावळ्या ढगांनी आकाश भरले.
सतेज|तेजस्वी व टवटवीत|संस्कृत|प्रसन्न|Eg. तिचा चेहरा सतेज दिसत होता.
मधुमालती|सुगंधी वेल|संस्कृत|फुलवेल|Eg. अंगणात मधुमालती फुलली होती.
गुंफण|सुंदर विणलेली रचना|देशज मराठी|रचना|Eg. कथानकाची गुंफण अप्रतिम आहे.
हुरहूर|मनातील ओढ|देशज मराठी|व्याकुळता|Eg. जुन्या दिवसांची हुरहूर लागली.
निवांत|पूर्ण शांत|देशज मराठी|शांत|Eg. गावातील निवांत वातावरण सुखावह असते.
तुषार|पाण्याचे सूक्ष्म थेंब|संस्कृत|शिंतोडे|Eg. धबधब्याचे तुषार अंगावर पडले.
मंतरलेला|जादुई भासणारा|देशज मराठी|मोहक|Eg. पावसाळ्यातला सह्याद्री मंतरलेला वाटतो.
लवलवता|हलका डोलणारा|देशज मराठी|डुलणारा|Eg. दिव्याची ज्योत लवलवत होती.
उमेद|आशावादी ऊर्जा|फारसीमार्गे मराठी|आशा|Eg. तरुणांमध्ये उमेद आहे.
गोजिरी|नाजूक सुंदर|देशज मराठी|साजिरी|Eg. गोजिरी बाहुली सगळ्यांना आवडली.
मोहोर|फुलांचा पहिला बहर|देशज मराठी|बहर|Eg. आंब्याला मोहोर आला आहे.
सुगंधी|सुगंध असलेले|संस्कृत|दरवळते|Eg. सुगंधी फुले बहरली.
अमृततुल्य|अत्यंत मधुर|संस्कृत|अतिगोड|Eg. गावचा चहा अमृततुल्य लागतो.
झंकार|घणघणता नाद|संस्कृत|निनाद|Eg. घंटांचा झंकार झाला.
सहजसुंदर|नैसर्गिक सुंदर|देशज मराठी|स्वाभाविक|Eg. तिचे सहजसुंदर हास्य खुलले.
आसमंत|सभोवतालचा परिसर|संस्कृत|परिसर|Eg. आसमंत शांत होता.
सुकुमार|नाजूक व कोमल|संस्कृत|कोवळा|Eg. सुकुमार फुलांचा गंध दरवळला.
निर्झर|वाहता झरा|संस्कृत|झरा|Eg. डोंगरातून निर्झर वाहत होता.
नादमय|संगीतपूर्ण|संस्कृत|सुरेल|Eg. सभागृह नादमय झाले.
मनोहर|मन जिंकणारे|संस्कृत|रम्य|Eg. मनोहर दृश्य पाहून सारे थक्क झाले.
स्पंदन|हलकी जाणीव किंवा धडधड|संस्कृत|धडधड|Eg. संगीताचे स्पंदन जाणवत होते.
चैतन्य|जीवनशक्ती|संस्कृत|ऊर्जा|Eg. वसंत ऋतूत निसर्गात चैतन्य येते.
मृदुल|मऊ व कोमल|संस्कृत|नाजूक|Eg. मृदुल वाळूवर पावले उमटली.
अलवार|अत्यंत हळुवार|देशज मराठी|मंद|Eg. ती अलवार हसली.
स्वैर|बंधनमुक्त|संस्कृत|मुक्त|Eg. पक्षी स्वैर उडत होते.
सुरभि|सुगंध|संस्कृत|दरवळ|Eg. फुलांची सुरभि दरवळली.
दीप्ती|प्रकाशमान तेज|संस्कृत|तेज|Eg. तिच्या डोळ्यांत दीप्ती होती.
प्राजक्त|सुगंधी फुलझाड|संस्कृत|पारिजात|Eg. अंगणात प्राजक्त फुलला होता.
निरभ्र|पूर्ण स्वच्छ|संस्कृत|ढगविरहित|Eg. निरभ्र आकाश सुंदर दिसत होते.

अजून इंटरेस्टिंग...

कोकणस्पर्श: निसर्ग, संस्कृती आणि स्वप्नांचा प्रवास | Author: Eknath Acharekar | Konkansparsh; Explore the hidden treasures of Konkan | Maharashtra Tourism

Image
आचऱ्याच्या खारफुटीपासून ते हिडन बीच कॅम्पिंगपर्यंत ...बालपणीच्या निसर्गप्रेमातून जन्माला आलेला आणि शाश्वत पर्यटनाचा नवा आदर्श ठरलेला कोकणस्पर्शचा प्रेरणादायी प्रवास. मासेमारी करणाऱ्या कुटुंबातील एकनाथ आचरेकर या तरुणाचा IT क्षेत्रातून पर्यटन उद्योजकतेकडे झालेला हा प्रवास आज स्थानिक रोजगारनिर्मिती आणि कोकणाच्या अस्सल अनुभवाचा नवा अध्याय लिहित आहे. हे कसं शक्य झालं ते त्यांच्याचकडून समजून घेऊ यात! Konkansparsh; Explore the hidden treasures of Konkan कोकणाचा खरा अनुभव देणारी जिवंत कहाणी ‘कोकणस्पर्श’ चा आमचा अधिकृत प्रवास ऑक्टोबर २०१८ मध्ये सुरू झाला, पण कोकणाशी असलेलं आमचं नातं लहानपणापासूनच खूप घट्ट आहे. निसर्ग, समुद्र आणि स्थानिक संस्कृतीशी असलेल्या या जवळिकीमधूनच या पर्यटन उपक्रमाची प्रेरणा मिळाली. आमचं बालपण आचरा परिसरातील ‘बागजामडुळवाडी’ या छोट्या बेटावर गेलं. चारही बाजूंनी खाऱ्या पाण्याने वेढलेलं असूनही या बेटावरील विहिरींमध्ये गोड पाणी मिळतं, ही निसर्गाची एक अद्भुत देणगी आहे. बागजामडुळवाडी या भागातील बहुतांश लोकांचा मुख्य व्यवसाय मासेमारी आणि मेहनतीची कामं हा आहे. साधारण ४०–५०...
...पुढे वाचा

फुटाळा तलावावर मित्रांसोबत अनुभवलेली अविस्मरणीय संध्याकाळ | अर्णव चौरपगार | Author: Arnav Chourapgar | Futala Lake Experience | Getaways in Nagpur

Image
शालेय आठवणी, मजेदार किस्से आणि भविष्यातील स्वप्ने दैनंदिन जीवनातील धावपळ, अभ्यासाचा ताण आणि सततची व्यस्तता यामुळे मनाला थोडी विश्रांती मिळावी असे अनेकदा वाटते. अशाच एका संध्याकाळी मी आणि माझे मित्र नागपूरमधील प्रसिद्ध फुटाळा तलावावर फिरण्यासाठी जाण्याचे ठरवले. ती संध्याकाळ आजही माझ्या स्मरणात ताजी आहे. संध्याकाळी सूर्य मावळतीकडे झुकू लागला होता. आम्ही सर्व मित्र उत्साहाने फुटाळा तलावाकडे निघालो. तलावाच्या परिसरात पोहोचताच थंडगार वाऱ्याची झुळूक अंगावर आली आणि मन प्रसन्न झाले. तलावाच्या शांत पाण्यावर पडणारी सूर्यकिरणांची सोनेरी छटा पाहून क्षणभर आम्ही सगळे मंत्रमुग्ध झालो. शहराच्या गोंगाटापासून दूर असलेल्या त्या वातावरणात एक वेगळीच शांतता अनुभवायला मिळत होती. तलावाच्या काठावर फेरफटका मारताना आम्ही अनेक विषयांवर गप्पा मारल्या. शालेय आठवणी, मजेदार किस्से आणि भविष्यातील स्वप्ने यावर रंगलेल्या चर्चेमुळे वेळ कसा गेला हेच कळले नाही. मित्रांसोबत हसत-खेळत घालवलेले ते क्षण खरोखरच अनमोल होते. सूर्यास्ताची वेळ जवळ येताच तलावाचे सौंदर्य अधिकच खुलून दिसू लागले. आकाशात लाल, केशरी आणि सोनेरी रंगांची उध...
...पुढे वाचा

गड सर केला…आणि मनही | हरिश्चंद्रगडाचा धाडसी प्रवास | Author: Shubhangi Kalmegh | Harishchandragad Trekking Experience & Guide | Forts of Maharashtra

Image
हरिश्चंद्रगडाचा धाडसी प्रवास | Harishchandragad Trek हरिश्चंद्रगडाचा धाडसी प्रवास सर्वप्रथम मी रिल संस्कृतीला धन्यवाद करेल की त्याच्या मोहात मी निसर्गाच्या कुशीत जाण्याचा आणि त्यातही ट्रेकिंगसाठी हरिश्चंद्रगडावर जाण्याचा निर्णय घेतला. काही गोष्टी सोशल ट्रेंड म्हणून केल्या तरी त्याने आत्मिक साद इतकी छान जुंपते की आपलं जीवनच डिस्कव्हरी वाटायला लागतं. कारण जे निसर्गात अनुभवास  येतं  ते चार भिंतींच्या महालात कधीच नाही येणार. रोजच्या दिनचर्येत अडकलेलो आपण या वेंधळ्या जगात अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न करतो पण सपशेल अपयशी ठरून निराशेच्या टोकावर पोहचल्यावर निसर्गाचं शांत टोक आठवतं. मलाही आठवलं त्यामुळे माझ्यासारख्याचं ज्या दोघी मैत्रिणींना माझ्या आधी आठवलं त्यांना समोर करून मी वाट धरली मला हरवून टाकणाऱ्या वाटेची. उत्साह, थोडी भीती, आणि एक अनामिक ओढ मनात घेऊन आम्ही निघालो. Amazing scenery during the journey रात्रभराचा प्रवास… आणि पहाटे ३ वाजता आम्ही इगतपुरी स्टेशनला उतरलो . वातावरण थोडं गार, थोडं धूसर होतं. गाईडने जिवंत घरी पोहचून देण्याची ग्वाही दिली पण मनात तेव्हाच कूठे खरा थरार चालु झाल...
...पुढे वाचा

सेल्युलर जेलचा थरारक अनुभव : वेदना, त्याग आणि देशभक्तीचा इतिहास | डॉ. संपदा नासेरी | Author: Dr. Sampada Naseri | Cellular Jail Experience | Andaman & Nicobar Islands | Incredible India

Image
त्या अंधाऱ्या कोठड्यांत अजूनही घुमतो स्वातंत्र्यलढा Cellular Jail, Photo Credits: Aishwarya H अंदमान बेटावरील सेल्युलर जेल म्हणजे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा जिवंत इतिहास. पोर्टब्लेअरमध्ये पाऊल टाकताच निळ्याशार समुद्राच्या सौंदर्यामागे दडलेली वेदना आणि बलिदानाची कहाणी मनाला स्पर्श करून जात होती. त्या काळ्या पाण्याच्या शिक्षेचे प्रतीक असलेला हा सेल्युलर जेल केवळ एक वास्तू नसून, हजारो क्रांतिकारकांच्या त्यागाचा साक्षीदार आहे. आपल्यासारखा मराठी माणूस तेथे पोहोचतो तेव्हा त्याला सर्वप्रथम स्मरण होते ते स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदार सावरकर यांचे. त्यांनी देशासाठी सोसलेल्या अमानवीय अत्याचाराचे. कसे दिवस कंठले असतील त्यांनी येथे. आपण तर येथील कोठडीत एक दिवसही राहू शकणार नाही. Cellular Jail, Photo Credits: Aishwarya H जेलच्या मुख्य प्रवेशद्वारातून आत जाताना अंगावर एक वेगळाच शहारा आला. उंच भिंती, अरुंद कोठड्या आणि शांततेतही ऐकू येणारा इतिहास… प्रत्येक विट जणू स्वातंत्र्यवीरांच्या वेदना सांगत होती. त्या कोठड्यांपैकी एक कोठडी होती विनायक दामोदर सावरकर यांची. त्या छोट्याशा अंधाऱ्या खोलीसमोर उभे राह...
...पुढे वाचा

सह्याद्रीतील शिल्परत्न ‘अमृतेश्वर मंदिर’ | नरेंद्र चांदेवार | Author: Narendra Chandewar | Amruteshwar Temple | Maharashtra Tourism | Incredible India

Image
कळसुबाई - हरिश्चंद्र वन्यजीव अभयारण्याला भेट देण्याचा प्रसंग नुकताच आला. या ठिकाणी सह्याद्री पर्वत रांगांमधील गिरीदुर्गसह अतिप्राचीन मंदिर पाहायला मिळतात. राजूरमार्गे भंडारदरा ते रतनवाडी असा प्रवास केल्यानंतर अमृतेश्वर मंदिर बघायला मिळते. प्रवरा नदीच्या उगमाजवळ आणि रतनगडाच्या पायथ्याशी वसलेले जुने अमृतेश्वर मंदिर म्हणजे अगदी डोक्यापासून पायापर्यंत कोरलेले दगडी शिल्पच आहे. हे मंदिर कोरीव कलेचा उत्तम नमुना मानले जाते. Amruteshwar Temple महाराष्ट्रात वेरूळचे घृष्णेश्वर, अंबरनाथचे शिवमंदिर, नाशिकजवळील गोंदेश्वर, शिखर शिंगणापूरचे शंभू महादेव, त्र्यंबकेश्वर अशी शिल्पमंदिरे अगदी बोटावर मोजण्याइतकीच आहेत. या यादीत रतनवाडीतील अमृतेश्वर मंदिराचाही समावेश होतो. शिलाहार राजा झंज याने गोदावरी ते भीमा या नद्यांच्या दरम्यान १२ शिवालये उभारली, त्यातील हे एक प्रमुख मंदिर आहे. सध्या या मंदिराची देखरेख भारतीय पुरातत्व विभागाकडे आहे. भारतीय पुरातत्त्व खात्याच्या नोंदीनुसार, अमृतेश्वर मंदिर १२व्या किंवा १३व्या शतकातील आहे. भंडारदरासारख्या लोकप्रिय पर्यटनस्थळाजवळच रतनगडाच्या पायथ्याशी हे मंदिर आहे. निसर्...
...पुढे वाचा

नागपुरातील संजीवनग्राममध्ये घ्या ‘वेलनेस टुरिझम’ चा आनंद | Sanjeevan Nature Cure | Wellness Tourism in Maharashtra

Image
आजच्या धावपळीच्या जीवनात माणूस आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होत असला, तरी मानसिक आणि शारीरिक थकवा त्याला कायम सतावत असतो. हा अनुभव आपणा सर्वांनाही निश्चित येत असणार. अशात मानसिक शांतता कशी आणि कुठे मिळणार? थोडा वेळतरी रोजच्या या दगदगीतून बाहेर पडण्याची इच्छा तुम्हाला नक्कीच होत असणार? पण हे शक्य आहे का? हो, नक्कीच आहे. आणि यावर पर्याय आहे, ‘वेलनेस टुरिझम’ ! “वेलनेस पर्यटन” ही संकल्पना केवळ प्रवासापुरती मर्यादित नाही, तर ती एक संपूर्ण आरोग्यदायी जीवनशैलीचा अनुभव आहे. हा प्रवास तुमच्या नियमित जीवनातील ताणतणाव कमी करुन मन अधिक स्थिर आणि सकारात्मक करतो. याशिवाय, शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडून आरोग्य सुधारते, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते आणि जीवनशैलीत सकारात्मक बदल घडतो. वेलनेस पर्यटन म्हणजे निसर्गाच्या सान्निध्यात राहून शरीर, मन आणि आत्म्याला ताजेतवाने करण्याचा प्रयत्न . यात योग, ध्यान, आयुर्वेदिक उपचार, स्पा थेरपी, नैसर्गिक आहार आणि शांत वातावरण यांचा समावेश असतो. शहरातील कोलाहलापासून दूर जाऊन स्वतः शी संवाद साधण्याची ही एक अनोखी संधी असते. भारतामध्ये वेलनेस पर्यटनाची परंपरा प्राचीन काळापासून आहे. ...
...पुढे वाचा

राजमाता जिजाऊंचे जन्मस्थळ सिंदखेड राजा | Sindkhed Raja: Rajmata Jijabai Birthplace | Heritage of Maharashtra | Maharashtra Tourism

Image
महाराष्ट्रातील बुलढाणा जिल्ह्यात वसलेले सिंदखेड राजा हे इतिहास आणि सांस्कृतिक वारशाने समृद्ध शहर आहे. हे पवित्र आणि ऐतिहासिक ठिकाण भारताचे भवितव्य घडवणारे महान मराठा योद्धा, छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या पूज्य आई राजमाता जिजाबाई यांचे जन्मस्थान म्हणून ओळखले जाते. Sindkhed Raja | Heritage of Maharashtra लखुजी जाधवराव यांची राजधानी असलेल्या या ठिकाणी प्राचीन गढी, रंगमहाल, रामेश्वर मंदिर आणि मोती तलाव यांसारख्या वास्तू मराठाकालीन इतिहासाची आणि जाधव घराण्याच्या पराक्रमाची साक्ष देतात. त्यामुळे भाविक, इतिहासप्रेमी, आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक अनुभव घेणाऱ्या पर्यटकांसाठी हे एक आदर्श ठिकाण बनले आहे. जिजाबाईंचे जन्मस्थळ | Birthplace of Jijamata राजमाता जिजाबाईंच्या वारशाशी संबंध असल्याने सिंदखेड राजाचे ऐतिहासिक महत्त्व खूप जास्त आहे. त्यांचा जन्म  १२ जानेवारी १५९८ रोजी येथील भव्य भुईकोट राजवाड्यात झाला. त्या निजामशाही दरबारातील एक शूर सरदार लखुजी राजे जाधव यांच्या कन्या होत्या. याच राजवाड्यात त्यांचे बालपण गेले. त्यांचे संगोपन धैर्य, भक्ती आणि योद्धा नीतिमत्तेच्या वातावरणात झाले, जे त्या...
...पुढे वाचा

देवलापारची गढी | Deolapar Fort | Forts near Nagpur | Forts in Vidarbha

Image
ना गपूर जिल्ह्याच्या रामटेक तालुक्यातील देवलापार गावाच्या पश्चिमेस एका ग्रामीण पाझर (डोंगरगाव) तलावाच्या काठाकाठाने गेलो की एका भव्य वास्तुचे भग्नावशेष आपले लक्ष वेधून घेतात. देवलापारच्या डाकबंगल्यापासून हे अंतर घनदाट जंगलात साधारण ४ किमी असावे. गोमुखापासूनही आडवाटेने येथे जाता येते. गेल्यागेल्या दृष्टीस पडते ते या गढीचे भव्य कमानी प्रवेशद्वार. विविध शिल्पांनी व चुन्याच्या लिंपणाने निर्मित हे प्रवेशद्वार गोंड स्थापत्याची चुणूक दाखवते. तटबंदीची भिंत लालसर प्रवाळ प्रस्तराची असून भव्य, उंच व रुंद आहे. उभय बाजूंना चावड्या व ओटे आहेत. लोखंडाच्या कड्या, खिळे व जोडपट्ट्या दिसतात. Devlapar Fort | Forts of Vidarbha त्यावरुन ही वास्तू मध्ययुगीन असल्याचे जाणवते. ही वास्तु गोंड सरदार राजाखानची असावी असे तज्ञांचे म्हणणे आहे. गोंड स्थापत्य शैली प्रवेशद्वारातून आत गेलो की भव्य चौकोनी वास्तूचे अवशेष दृष्टीस पडतात. ३६०० चौरसवर्ग फुटाच्या या वास्तूच्या अंतरभागात कमीतकमी ६ भव्य कक्ष, व्हरांडे, छज्जे व खिडक्या असाव्यात. गढी दुमजली असून दगडाच्या पायऱ्या आहेत. येथे भुयार असावे,असे इतिहासकारांचे म्हणणे आहे. ...
...पुढे वाचा

तुम्ही पण होऊ शकता पर्यटन उद्योजिका, महाराष्ट्र शासनाच्या ‘आई’ महिला पर्यटन धोरण | महाराष्ट्र स्टार्टप स्टोरीज | Tours & Travel Entrepreneurship for Women | Startups & Careers | Maharashtra Startup Stories

Image
‘आई’ च्या पंखांनी महिला घेताहेत पर्यटन व्यवसायात उंच भरारी ! पहाटेची वेळ. सह्याद्रीच्या कुशीतल्या एका छोट्याशा गावात सुनीता चुलीवर चहा ठेवते आणि मोबाईलवर आलेल्या बुकिंगचा संदेश पुन्हा एकदा वाचते . कालपर्यंत शेतमजुरीवर संसार चालवणारी ही महिला आज स्वत: च्या छोट्याशा कृषी-पर्यटन केंद्राची मालकीण आहे . तिच्या घरातील रिकाम्या खोल्या आता पर्यटकांसाठी ‘ होमस्टे ’ बनल्या आहेत. गावातील महिलांनी मिळून तयार केलेल्या भाकरी, ठेचा, पिठलं आणि लोककलेच्या कार्यक्रमामुळे शहरातून येणारे पर्यटक भारावून जातात. सुनीताच्या डोळ्यांतील आत्मविश्वास ही केवळ एका महिलेची कथा नाही; तर महाराष्ट्र शासनाच्या ‘आई’ महिला पर्यटन धोरणामुळे उभ्या राहत असलेल्या नव्या ग्रामीण अर्थक्रांतीची सुरुवात आहे . महिलांच्या हातात केवळ संसाराची नव्हे, तर अर्थव्यवस्थेची सूत्रेही यावीत, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने ‘आई’ महिला पर्यटन धोरण राबवले आहे. पर्यटन क्षेत्रात महिलांचा सहभाग वाढवणे, त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मिती करणे हा या धोरणाचा मुख्य हेतू आहे. राज्य शासनाच्या पर्यटन धोरण २०२३ मध्ये पर्यटन...
...पुढे वाचा

नागपुरातील मोहिते वाडा : संघ शाखेची जन्मभूमी | Author: Amol Pusadkar | Mohite Wada, Birthplace of the Rashtriya Swayamsevak Sangh | Heritage Tourism | Maharashtra Tourism

Image
नागपूरची ओळख जशी संत्र्याचे शहर अशी आहे तशीच नागपूरची आणखी एक ओळख म्हणजे ही “ राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ” या जगातील सगळ्यात मोठ्या स्वयंसेवी संघटनेची जन्मभूमी आहे. नागपूरमधील जुने नागपूर ज्याला ‘ महाल ’ असे संबोधतात त्या महालमध्ये मोहितेचा वाडा कोणता असे विचारले तर कदाचित आज कोणी सांगणार नाही. परंतु संघाशी संबंधित लोकांना माहिती आहे की ज्याला आज लोक ‘ संघ बिल्डिंग ’ किंवा संघ मुख्यालय किंवा डॉक्टर हेडगेवार भवन म्हणून ओळखतात ही वास्तु म्हणजेच मोहितेंचा वाडा आहे. याच्या डाव्या बाजूला भारत महिला विद्यालय व उजव्या बाजूला सुप्रसिद्ध भुऱ्याचा गणपती आहे. बडकस चौकापासून पूर्वेला हे ठिकाण आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या इतिहासात नागपूर येथील “मोहिते वाडा” या स्थळाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. संघ स्थापनेनंतर दैनंदिन शाखेची संकल्पना ज्या ठिकाणी प्रत्यक्ष आकाराला आली, ते हे ऐतिहासिक स्थान होय. जेथील मातीला पूजनीय डॉक्टर हेडगेवार यांचा पदस्पर्श झालेला आहे असे हे स्थान आजही स्वयंसेवकांसाठी प्रेरणास्थान मानले जाते. Dr. Keshav Baliram Hedgewar १९२६ मध्ये दैनंदिन शाखा सुरू | First Sangh Shakha i...
...पुढे वाचा