पंचानन गणेश | Panchmukhi Ganpati Pauni | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide | Temples near Nagpur | Temples of Vidarbha

भंडारा जिल्ह्यातील वैनगंगेच्या तीरावरील पवनी नामक ऐतिहासिक शहरात विदर्भातील अष्टविनायकांपैकी एक पंचमुखी गणेश मंदिर आहे. यालाच पंचानन, सर्वतोभद्र, धुंडीराज गणेश म्हणूनही संबोधले जाते.

भंडारा शहरापासून ५० आणि नागपूरहून ८७ किलोमीटर अंतरावर, केवळ विदर्भाच्याच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राच्या इतिहासातील सर्वात प्राचीन स्थळ असा लौकिक असलेले पवनी हे स्थळ आहे. हे गाव पुरातन काळापासून बौद्ध आणि हिंदू धर्मीयांसाठी उपासनेचे केंद्र राहिले आहे. विदर्भातील काशी म्हणून ते ओळखले जाते.

Panchmukhi Ganpati | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide
Panchmukhi Ganpati Pauni | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide

या मंदिरातील गणेशाची मूर्ती शमी वृक्षात कोरलेली असल्याचे मानले जाते. मात्र, ही मूर्ती १०व्या शतकातील असून,ती दगडावर कोरलेली असल्याचे काही इतिहासतज्ज्ञ सांगतात. एकाच शिळेवर चारही बाजूने श्रीगणेशाची प्रतिमा कोरलेली आहे व पाचवी प्रतिमा नैऋत्य दिशेला आहे. या मूर्तीची उंची ३२ इंच आहे व पूर्व-पश्चिम लांबी १७ इंच, उत्तर-दक्षिण रुंदी १५ इंच आह़े उत्तर-पूर्व व दक्षिण दिशेला असणाऱ्या गणेशाची सोंड डाव्या बाजूला आहे. त्याच्या हातामध्ये लाडू, परशू असल्याचे स्पष्ट दिसते. डोक्यावर मुकुट धारण केलेला आहे. नैऋत्य व पश्चिम दिशेच्या मूर्तीच्या प्रतिमा सरळ असून, सोंडही सरळ आहे. मूर्तीचा वरील भाग ११ इंच उतरता आहे. चतुर्भूज स्वरूपातीलही ही मूर्ती जमिनीपासून दीड फूट खोल असल्याचे मानले जाते. सर्वागाला शेंदूर लेपल्यामुळे मूर्तीचे मूळ स्वरूप स्पष्ट दिसत नाही. कवेलूच्या घरात श्रीच्या मूर्तीची स्थापना करण्यात आली आहे.

गणपतीची आराधना अथर्ववेदपूर्व काळापेक्षाही जास्त जुनी आहे. गणपतीला साधारण जनतेच्या दैवताचा मान मिळाला तो अथर्ववेद काळात. गणपतीची पूजा केल्याने सर्व विघ्नांचा नाश होतो हा विश्वास लोकांमध्ये दृढ झाला तो ही याच काळात. विघ्नहर्ता असल्याने गावाच्या रक्षणासाठी विनायकांची स्थापना गावाच्या वेशीवर केलेली आढळते.

Panchmukhi Ganpati Pauni | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide

पंचमुखी गणेश मंदिराशिवाय गावात विविध ठिकाणी इतर देवतांची अनेक मंदिरे आहेत. सम्राट अशोकाच्या शासनकाळात बांधलेला आणि ह्युआन त्सँगच्या पुस्तकात उल्लेख असलेला स्तूपदेखील अभ्यासनीय आहे.

कसे पोहोचाल | How to reach Panchmukhi Ganesh Temple in Pauni near Nagpur

नागपूर आणि भंडारा येथून सतत बससेवा उपलब्ध आहे.

तुम्ही ही यात्रा केली आहे का? तुमचा अनुभव कमेंटमध्ये नक्की शेअर करा 🙏

Comments

Post a Comment

कमेंट करून संवादात सहभागी व्हा!

तुमचा प्रवास अनुभव प्रकाशित करू इच्छिता? 😊

तुमची कथा आम्हाला पाठवा आणि ती हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा.

👉 अनुभव पाठवा

तुमच्यासाठी निवडक...

जपानसाठी ‘टेकऑफ’ आणि ‘ओचा’, ‘कोचा’ | Travel Experience in Japan in Marathi Part 1

Image
आठवणीतील जपान सिरीस ज पान-दक्षिण आशिया मैत्री कार्यक्रमासाठी जपानला जाणाऱ्या २३ सदस्यीय भारतीय प्रतिनिधी मंडळात माझी निवड झाली होती. यानिमित्ताने १९९५ साली महिनाभर या देशात राहण्याची संधी मिळाली. या दौऱ्यात आलेल्या अनुभवांची पुंजी तुमच्यासोबत शेअर करताना आनंद होतो आहे. - सविता ‘देव’ हरकरे, मुख्य संपादक, What’s Up मराठी आठवणीतील जपान भाग एक |  Travel Experience in Japan in Marathi Part 1 अखेर ज्या क्षणाची मी आतुरतेनं प्रतीक्षा करीत होते तो क्षण आला. एअर इंडियाच्या एआय ३०२ या विमानानं सायंकाळी नवी दिल्लीच्या आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरुन जपानसाठी ‘टेक ऑफ’ घेतलं. माझा स्वप्नांच्या दुनियेतील प्रवास सुरु झाला होता. विमान जसजसं आकाशात उंच भरारी घेत होतं तसतंस माझं मनही जपानच्या दिशेनं धावू लागलं. या देशाबद्दल तशी मला फारच कमी माहिती होती. परंतु कुतुहल मात्र नेहमीच वाटत होतं. जपानची संस्कृती, तेथील लोक, त्यांची वागणूक कशी असेल याबद्दल प्रचंड उत्सुकता होती. बाहुल्यांसारख्या दिसणाऱ्या रंगबेरंगी कपडे घालणाऱ्या हसतमुख चेहऱ्याच्या स्रिया आणि कमरेतून वाकून नमस्कार करणारे जपानी पुरुष ...
...पुढे वाचा

नगरधनचा भुईकोट | Nagardhan Fort Travel Guide in Marathi | Forts near Nagpur Forts of Vidarbha

Image
विदर्भातील किल्ले  | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha वि दर्भात नागपूर जिल्ह्यातील श्रीक्षेत्र रामटेक गड जगप्रसिद्ध आहे. या गावाला २००० वर्षांचा इतिहास असून सुप्रसिद्ध वाकाटक राजवंशाचा त्यात समावेश आहे. याच गडाच्या दक्षिण-पश्चिमेस ७ किमी अंतरावर असलेला भव्य भुईकोट म्हणजे नगरधनचा किल्ला. वाकाटकांच्या काळात इ.स.च्या ४ थ्या शतकात ही जागा नंदीवर्धन या नावाने ओळखली जाई. नागपूरपासून ४३ किमी अंतरावर असलेला नगरधन किल्ला या प्रदेशाच्या भव्य भूतकाळाचा आणि चैतन्यशील सांस्कृतिक वारशाचा जिवंत पुरावा आहे. एकेकाळी वाकाटक राजवंशाची राजधानी राहिलेल्या या भक्कम किल्ल्याने या प्रदेशाच्या संरक्षण धोरणांना आकार देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. रामटेकला देशाच्या कानाकोपऱ्यातून लोक श्रीरामाच्या दर्शनासाठी येतात. पण तेथून अगदी जवळ असलेल्या या दुर्गराजाची मात्र अनेकांना माहिती नसते. नगरधन किल्ला केवळ भूतकाळाचा अवशेष नाही; हे या प्रदेशाच्या समृद्ध स्थापत्य वारशाचे आणि सांस्कृतिक विविधतेचे जिवंत उदाहरण आहे. 🧱 रचना व ऐतिहासिक काळ | Nagardhan Fort History in Marathi काळाच्या ओघात त्याच्या काही कडा झिजल्...
...पुढे वाचा

ही वेबसाइट कशी वापरायची? | What's Up Marathi Website Guide

What’s Up Marathi ही एक मराठी माध्यम आहे ज्यामध्ये तुम्हाला पर्यटन-संबंधित अनुभव यांबद्दल माहिती मिळेल. इथे लेखांची रचना स्पष्टपणे विभागांमध्ये करण्यात आली आहे, जेणे करून तुम्ही सहज वाचू आणि शोधू शकाल. 🧭 मुख्य विभाग (Main Sections) 📰  वार्ता  (Varta) हा विभाग मुख्यत्वे बातम्या, समाज-संधर्भ आणि अपडेट्स यावर आधारित आहे. इथे तुम्हाला नवनवीन घडामोडी, नागपूर-विदर्भमधील घटना, रोजगारविषयक बातम्या, अर्थकारण, संस्कृती आणि स्थानिक वृत्ते मिळतील. 🧳 अनुभव (Anubhav) या विभागात आहेत प्रवास कथा, अनुभव-आधारित लेख आणि ठिकाणांच्या वर्णनांमधून आलेली माहिती . उदा., पेंच व्याघ्र प्रकल्प, रामटेक, राजगड ट्रेक वगैरे — हे सर्व संबंधित लेख या विभागात सापडतील. 📌 मुख्य थीम/लेबल्स (Popular Labels/Themes) तुम्ही मुख्यपृष्ठावर किंवा साइडबारमध्ये खालील थीम किंवा लेबल्स पाहू शकता — हे तुमच्या आवडीचा विषय शोधायला मदत करतात: travelguide – प्रवास मार्गदर्शक vidarbha – विदर्भाशी संबंधित माहिती nagpur – नागपूरच्या ठिकाणं आणि कथा forts of vidarbha – विदर्भातील गडकिल्ले getaways ...
...पुढे वाचा

टोकियोतील ‘गिंझा’ आणि भूकंपाचा धक्का | Travel Experience in Japan in Marathi Part 2

Image
आठवणीतील जपान भाग दोन | Travel Experience in Japan in Marathi Part 2 आठवणीतील जपान सिरीस भारत-आशिया मैत्री कार्यक्रमाअंतर्गत एक महिन्याच्या जपान दौऱ्यातील आमचा पहिला पडाव टोकियोत होता. जवळपास एक आठवडा आमचं येथं वास्तव्य होतं. दिवभराच्या नियोजित कार्यक्रमानंतर सायंकाळचा वेळ आम्हाला मोकळा मिळत असे. त्यामुळं या वेळात हॉटलच्या जवळपासच जेवढं फिरता येईल तेवढं फिरायचं असा नित्यनियमच झाला होता. या काळात भूकंपाच्या धक्क्यासह इतरही काही धक्के बसले. जपानमध्ये भूकंप खूप होतात; हे मला माहिती होतं. यासंदर्भातील बातम्या नेहमीच वाचल्या होत्या. मेट्रोपॉलिटनमध्ये रहायला आल्यानंतरच तिसऱ्याच दिवशी या भूकंपाने आमचे स्वागत केले. पहाटे केव्हातरी पूर्ण खोली डोलायला लागल्यानं जाग आली. अगदी काही सेकंद ही अवस्था होती. नंतर सर्व शांत झालं. भूकंपाचा धक्का होता हे कळायच्या आतच परिस्थिती पूर्ववत झाली होती. सकाळी उठल्यानंतर इतर सहकाऱ्यांना विचारलं असता त्यांनीही हा कंप अनुभवला होता. आणखी खात्री करुन घेण्यासाठी हॉटेलच्या कर्मचाऱ्यांकडे विचारपूस केली. त्यांनीही याची पुष्टी केली आणि येथे तर असे छोटेछोटे भूकंप दररो...
...पुढे वाचा

🌅🌿 अंबाझरी तलाव: नागपूरच्या गजबजातील शांत हिरवळ | Lakes near Nagpur | Lakes in Vidarbha

Image
ना गपूर शहराच्या मध्यभागी वसलेला अंबाझरी तलाव म्हणजे शहराच्या धावपळीतून थोडा वेळ थांबून श्वास घेण्यासाठीची जागा. 🌿 सकाळची शांत हवा, संध्याकाळचा रंगीबेरंगी सूर्यास्त आणि तलावाभोवती पसरलेली हिरवळ — अंबाझरी तलाव नागपूरकरांच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. प्रवासासाठी फार दूर न जाता, निसर्गाशी जोडायचं असेल, तर अंबाझरी हा सर्वोत्तम पर्याय आहे. 🌊 अंबाझरी तलावाची ओळख | Ambazari Lake Nagpur Info अंबाझरी तलाव हा नागपूरमधील सर्वात मोठा तलाव मानला जातो. ब्रिटिश काळात बांधण्यात आलेला हा तलाव आजही शहराच्या पाणीपुरवठ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. तलावाचं नाव आसपास असलेल्या आंब्यांच्या झाडांवरून (अंबा) पडलं असल्याचं मानलं जातं. 🥭 इतिहास, उपयुक्तता आणि निसर्ग — या तिन्हींचा संगम इथे पाहायला मिळतो. अंबाझरी तलाव परिसर सकाळी फिरायला येणाऱ्यांसाठी अत्यंत लोकप्रिय आहे. 🚶‍♀️ Walking track 🌸 गार्डन 🪑 बसण्यासाठी जागा ज्येष्ठ नागरिक, कुटुंबं, विद्यार्थी आणि फोटोग्राफर्स — सगळ्यांसाठी अंबाझरी एकसारखाच आपलासा वाटतो. 📸 🌅 सूर्यास्ताचा जादुई अनुभव | Sunset at Ambazari Lake Ambazari Lake Nagpu...
...पुढे वाचा

सीताबर्डी किल्ला | Sitabuldi Fort Nagpur | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha

Image
विदर्भातील किल्ले  | Forts near Nagpur | Forts of Vidarbha Sitabuldi Fort, Nagpur ना गपूर शहराच्या मध्यभागी विराजमान सीताबर्डी किल्ला म्हणजे या शहराची शान. सीताबर्डीची प्रसिद्ध लढाई अनेकांच्या ऐकिवात असेल. १८१७ साली २६ डिसेंबरला सायंकाळी या लढाईस सुरूवात झाली आणि ती दीड दिवस चालली. त्यात १४ ब्रिटीश अधिकारी ठार झाले. ही लढाई झाली तेव्हा आप्पासाहेब भोसले हे नागपूरचे राजे होते. आणि बहाद्दर मनगट उपाध्ये व त्यांच्या अरब सैन्याने त्यावेळी इंग्रजांना धूळ चारली. सक्करदरा, तुळशीबाग, शुक्रवारदरवाजा येथेही चकमकी झाल्या. हा किल्ला आणखी एका दुर्दैवी घटनेचा साक्षीदार आहे. १८५७ च्या स्वातंत्र्य लढ्यात क्रांतीकारक याच किल्ल्यावरील इंग्रज ठाण्यावर हल्ला करणार होते. परंतु त्यांचे हे कारस्थान उघडकीस आले. आठ क्रांतीकारकांना किल्ल्यातच फाशी देण्यात आली. एवढ्यावरच इंग्रज थांबले नाहीत तर नागपुरातील जनतेला दहशत बसावी म्हणून क्रांतीकारकांचे मृतदेह बरेच दिवस शुक्रवारी दरवाजावर टांगून ठेवण्यात आली होते. टिपू सुलतानाच्या नातवांना देखील येथे फाशी दिल्याचं सांगितलं जातं. १९११ साली इंग्लंडचे पाचवे जॉर्ज यांनी य...
...पुढे वाचा

जपानी तलवारबहाद्दरांसोबत ‘केन्डो’ चा आनंद | Kendo in Japan | Travel Experience in Japan in Marathi Part 4

Image
आठवणीतील जपान भाग चार |  Travel Experience in Japan in Marathi Part 4 आठवणीतील जपान सिरीस आधुनिक जपानचा जन्म १८६० सालानंतर झाला असं सांगितलं जातं. सरंजामशाहीचा एक दीर्घ अध्याय याच काळात संपला. आपल्या येथे पेशवाई होती तशीच जपानमध्ये शोगुनाई ! या शोगुनांनी जपानी राजाला देव्हाऱ्यातील देव बनवून संपूर्ण सत्ता बळकावली होती. ‘सामुराई ’ हे त्या काळातील धंदेवाईक योद्धे होते. अत्यंत प्रामाणिक आणि कट्टर. युद्ध करणे हाच त्यांचा धर्म. चित्रविचित्र पोषाख केलेले, डोक्यावर वस्तऱ्याने पट्टे ओढून शेंड्या ठेवणारे हे सामुराई आता फक्त नाटकांमध्ये बघायला मिळतात. या लोकांजवळ नेहमी दोन तलवारी असत. एक छोटी आणि एक मोठी. युद्ध कौशल्याचे अनेक प्रकार त्या काळात या देशात विकसित झाले. टोकियोतील प्रसिद्ध कोडोकन ज्युडो इन्स्टिट्यूटमध्ये अशा अनेक शस्त्रकला बघायला मिळाल्या. पहिला ज्युडो प्रशिक्षणार्थी याच संस्थेतून बाहेर पडला,असं सांगण्यात आलं. याठिकाणी आम्ही केवळ शस्त्रकलांचं प्रात्यक्षिकच बघितलं नाही तर येथील खेळाडूंसोबत आम्ही चांगलं अर्धापाऊण तास ज्युडो सुद्धा खेळलो. पूर्वी युद्धांमध्ये या शस्त्रकलांचा वापर हो...
...पुढे वाचा

जपानी कुटुंबासह ‘तानाबाना’ उत्सवाचा आनंद 🌸 | Travel Experience in Japan in Marathi Part 5

Image
आठवणीतील जपान भाग पाच | Travel Experience in Japan in Marathi Part 5 आठवणीतील जपान सिरीस जपानमधील आमच्या एका महिन्याच्या वास्तव्यात जपानी कुटुंबासोबत घालवलेले ते दोन दिवस म्हणजे एक आगळावेगळा आणि सुखद अनुभव होता. या दोन दिवसात जपानमधील कुटुंब पद्धती आणि कौटुंबिक जीवन अगदी जवळून अनुभवायला मिळालं. मैत्री कार्यक्रमाअंतर्गत या देशातील कौटुंबिक जीवनाचा अभ्यास व्हावा या उद्देशानं हा ‘होम स्टे’ ठेवण्यात आला होता. टोकियोला पोहोचल्यानंतरच आम्हाला याबाबत कल्पना देण्यात आली होती. तब्बल दोन दिवस जपानी कुटुंबासोबत त्यांच्या घरी रहायला मिळणार हे ऐकल्यानंतर आम्ही सर्वच जाम खूष होतो. हे लोक घरात कसे वागत असतील, आपल्या येथे होतात तशीच या कुटुंबातही नवराबायकोची भांडणं होत असतील काय? स्वयंपाकघरात नवरा बायकोला मदत करत असेल काय? हे सगळं जाणून घेण्याची उत्सुकता होतीच आणि प्रत्यक्ष कुटुंबात राहिल्याशिवाय हे सगळं माहिती होणं शक्यही नव्हतं. त्यामुळं ‘होम स्टे’ चे दोन दिवस केव्हा येणार याची मी आतुरतेनं प्रतीक्षा करीत होते.                         ...
...पुढे वाचा

ब्रँड सहयोग व भागीदारी

What's Up मराठी हे वाचक-केंद्रित डिजिटल व्यासपीठ आहे. आमचे प्राधान्य नेहमी दर्जेदार आणि विश्वासार्ह सामग्रीला आहे. जर आपल्या ब्रँडला आमच्या वाचकांशी अर्थपूर्ण पद्धतीने जोडायचे असेल, तर आम्ही निवडक आणि मूल्याधारित सहकार्यांसाठी खुले आहोत.

सहकार्याबद्दल माहिती घ्या →