भोन येथील स्तूप: बौद्ध सर्कीट | Bhon Stupa Travel Guide | Vidarbha Buddhist Circuit

पश्चिम विदर्भाच्या बुलढाणा जिल्ह्यातील संग्रामपूर तालुक्यात शेगाव-वसाली मार्गावर पातुर्डा फाट्यावरुन १० किमी अंतरावर असलेल्या भोन या गावालगत एका शेतात मौर्यकालीन स्तुपाचे अवशेष सापडले आहेत. या स्तुपाचा व्यास १४ मीटर असून याच्या निर्मितीसाठी भाजल्या विटांचा वापर झाला आहे. स्तुपाचा प्रदक्षिणा मार्ग चांगल्या स्थितीत आहे. काही विटांवर ४ अशा आकाराची चिन्हे रेखांकित केली आहेत.

स्तुपाच्या अवशेषांजवळ ‘नंदिपाद’ या नावाने ओळखली जाणारी पादके आढळली असून बौद्धकाळात ते पवित्र चिन्ह मानले जात असे. स्तुपाच्या डोमाळावर निमुळता गोलाकार असलेले विटांचे बांधकाम करण्यात आले आहे. स्तुपाभोवतीचा प्रदक्षिणा पथ १४ मीटर व्यासाचा आहे. हा स्तूप इ.स.पूर्व तिसऱ्या-चौथ्या शतकापासून पहिल्या शतकापर्यंतच्या कालखंडातील असल्याचा अभ्यासकांचा निष्कर्ष आहे.

Bhon Stupa
Bhon Stupa

भोन गावात इ.स. पूर्व तिसऱ्या आणि चौथ्या शतकात मौर्यकालीन स्तूप व लोकवस्ती होती. त्याकाळी हे पश्चिम विदर्भाच्या पूर्णा खोऱ्यातील भक्कम तटबंदी व टेहळणीसाठी बुरुज असणारे प्रमुख व्यापारी केंद्र असावे. भोन हे पश्चिम महाराष्ट्राला जोडणारे महत्त्वाचे शहर होते. पुढे विविध कारणांने या शहराचे महत्त्व कमी होत गेले, असे येथील उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे.

कसे पोहोचाल | How to go to Bhon Stupa Buddhist Circuit

नागपूरहून संग्रामपूर ३४८ किमी आहे. समृद्धी मार्गाने गेल्यास साडेपाच तास लागतात. एसटी बस किंवा खासगी गाडीने जाता येईल. संग्रापूरहून भोन २०.९ किमी आहे. अर्धा तासात पोहोचतो.

✨ तुम्ही विदर्भातील या बौद्ध स्थळांना भेट दिली आहे का? तुमचा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा!

विदर्भातील बौद्ध वारसा : एक वेगळी पाऊलवाट | Buddhist Heritage in Vidarbha | Vidarbha Buddhist Circuit

Comments

Post a Comment

कमेंट करून संवादात सहभागी व्हा!

✕
🤖
Home Community Tours Careers
✕
🚗

📲 WhatsApp वर रोज Quiz, Polls आणि मजेशीर माहिती

GK Quiz, Polls, नवीन लेख आणि खास तथ्ये थेट तुमच्या WhatsApp community वर! 😊

रोज नवीन काहीतरी मिळवा
👉 आत्ता Join करा
💡
आजचा मराठी शब्द by What's Up Marathi
या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
उत्तर पाहण्यासाठी कार्ड flip करा ↻
📌 अर्थ:
🌿 उगम:
🔄 समानार्थी:
स्नेह|आपुलकी|संस्कृत (मूलशब्द: स्निह)|प्रेम|Eg. त्यात स्नेह आहे.
उपमा|तुलना|संस्कृत (मूलशब्द: उपम्)|साम्य|Eg. ही सुंदर उपमा आहे.
अर्थवाही|अर्थपूर्ण|संस्कृत (मूलशब्द: अर्थ)|गर्भित|Eg. हे वाक्य अर्थवाही आहे.
लवचिक|वाकता येणारे|देशज (मूलशब्द: लव)|लचकदार|Eg. विचार लवचिक हवेत.
सौंदर्य|सुंदरता|संस्कृत (मूलशब्द: सुंदर)|रम्यता|Eg. निसर्गात सौंदर्य आहे.
मधुर|गोड|संस्कृत (मूलशब्द: मधु)|गोडवा|Eg. स्वर मधुर आहे.

अजून इंटरेस्टिंग...

कॉर्बेट ऑन! जंगलाच्या मध्यभागी सुरू झालेला थरार | Rajas Jaideo | Jim Corbett Safari Experience | Jim Corbett National Park

Image
गो व्याला आयुष्यात एकदा तरी जायचंच, असं प्रत्येक तरुणाच्या मनात असतं. पण आमच्या मित्रमंडळींच्या गप्पांमध्ये मात्र एकच शब्द सतत घुमत होता — “ कॉर्बेट ऑन! ” 🌿🐾 अनेक वेळा योजना बनली, पुढे ढकलली, पुन्हा मोडली. पण शेवटी नशिबानं साथ दिली आणि जिम कॉर्बेट नॅशनल पार्क येथे राहण्याची आणि सफारीची बुकिंग झाली. आम्ही सुरुवातीपासून ठरवलं होतं की कॉर्बेटला जायचं तर फॉरेस्ट रेस्ट हाऊस मध्येच राहायचं. कारण त्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे — जंगलाच्या मध्यभागी मुक्काम! आणि त्यापेक्षा रोमांचक अजून काय असू शकतं? चार राज्यं, अनेक शहरं पार करत आम्ही अखेर Ramnagar railway station येथे पहाटे पोहोचलो. आमचा पूर्ण प्रवास अत्यंत अचूक नियोजनानं आखलेला होता — तीन रात्रींच्या मुक्कामात तब्बल सात सफारी . Jim Corbett Safari Experience | Jim Corbett National Park पहाटे पाच वाजता स्टेशनवरच ताजेतवाने झालो आणि आमचा ड्रायव्हर व मित्र अझीम तयारच होता. गेल्या अनेक वर्षांत भारतातील पेंच नॅशनल पार्क, कान्हा नॅशनल पार्क, ताडोबा अंधारी टायगर रिझर्व्ह आणि आफ्रिकेतील जंगलांचा अनुभव घेतला असला तरी प्रत्येक सफारीचा पहिला...
...पुढे वाचा

मुक्तागिरी : विदर्भातील डोंगररांगांमध्ये दडलेलं जैन तीर्थक्षेत्र | Muktagiri Jain Temple Vidarbha | Temples of Vidarbha

Image
विदर्भातील प्रसिद्ध जैन तीर्थक्षेत्र | Famous Jain Temple in Vidarbha विदर्भातील सर्वात प्रसिद्ध जैन तीर्थक्षेत्रांपैकी एक म्हणजे Muktagiri . अमरावती जिल्ह्यातील सातपुडा पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेलं हे ठिकाण धार्मिकतेसोबतच निसर्गरम्य पर्यटनासाठीही ओळखलं जातं. डोंगर उतारावर एकामागून एक उभारलेली मंदिरे आणि मधून वाहणारा धबधबा यामुळे मुक्तागिरीचा अनुभव वेगळाच वाटतो. येथील शांतता आणि नैसर्गिक रचना पाहता हे केवळ तीर्थक्षेत्र नाही तर विदर्भातील एक अद्वितीय spiritual travel destination मानलं जातं. Muktagiri Jain Temple इतिहास आणि मंदिरांची वैशिष्ट्ये | History and Temple Architecture मुक्तागिरीत एकूण ५२ जैन मंदिरे असल्याचं सांगितलं जातं. ही मंदिरे विविध उंचीवर पसरलेली असून डोंगरावर चढत जाताना प्रत्येक मंदिर वेगळा अनुभव देते. येथे प्रामुख्याने दिगंबर जैन परंपरेची मंदिरे आहेत. या मंदिरांची स्थापत्यशैली साधी असली तरी परिसरामुळे त्यांचं सौंदर्य अधिक उठून दिसतं. पांढऱ्या रंगातील मंदिरसमूह आणि हिरव्यागार डोंगररांगा यामुळे दृश्य अत्यंत आकर्षक दिसतं. Muktagiri Jain Temple प्रवासाचा अनुभव | Trave...
...पुढे वाचा

नागपुरातील संजीवनग्राममध्ये घ्या ‘वेलनेस टुरिझम’चा आनंद | Sanjeevan Nature Cure | Wellness Tourism in Maharashtra

Image
आजच्या धावपळीच्या जीवनात माणूस आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होत असला, तरी मानसिक आणि शारीरिक थकवा त्याला कायम सतावत असतो. हा अनुभव आपणा सर्वांनाही निश्चित येत असणार. अशात मानसिक शांतता कशी आणि कुठे मिळणार? थोडा वेळतरी रोजच्या या दगदगीतून बाहेर पडण्याची इच्छा तुम्हाला नक्कीच होत असणार? पण हे शक्य आहे का? हो, नक्कीच आहे. आणि यावर पर्याय आहे, ‘वेलनेस टुरिझम’ ! “वेलनेस पर्यटन” ही संकल्पना केवळ प्रवासापुरती मर्यादित नाही, तर ती एक संपूर्ण आरोग्यदायी जीवनशैलीचा अनुभव आहे. हा प्रवास तुमच्या नियमित जीवनातील ताणतणाव कमी करुन मन अधिक स्थिर आणि सकारात्मक करतो. याशिवाय, शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडून आरोग्य सुधारते, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते आणि जीवनशैलीत सकारात्मक बदल घडतो. वेलनेस पर्यटन म्हणजे निसर्गाच्या सान्निध्यात राहून शरीर, मन आणि आत्म्याला ताजेतवाने करण्याचा प्रयत्न . यात योग, ध्यान, आयुर्वेदिक उपचार, स्पा थेरपी, नैसर्गिक आहार आणि शांत वातावरण यांचा समावेश असतो. शहरातील कोलाहलापासून दूर जाऊन स्वतः शी संवाद साधण्याची ही एक अनोखी संधी असते. भारतामध्ये वेलनेस पर्यटनाची परंपरा प्राचीन काळापासून आहे. ...
...पुढे वाचा

ज्योतिबाच्या यात्रेत सासनकाठ्या का आणतात? डॉ. संपदा नासेरी | Dr. Sampada Naseri | Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

Image
महाराष्ट्रातील मंदिरे | Temples in Maharashtra Series नुकताच मार्च महिन्यात शिवाजी विद्यापीठ कोल्हापूर येथे भेट देण्याचा योग आला आणि त्यानिमित्ताने ज्योतिबा देवस्थान कोल्हापूर वाडी रत्नागिरीलाही जाण्याचे भाग्य लाभले. या डोंगराचा रस्ता अतिशय उत्तम असून आम्ही अर्टिगा या गाडीने डोंगरावर जायला निघालो. जातांना आम्हाला रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला निसर्गाची उत्तम कलाकृती आढळून येत होती, त्याचप्रमाणे रंगीबेरंगी रेग्यांमधून भाविक देवस्थानाकडे जात होते आणि काही ठिकाणी भाविक मुक्कामही करताना दिसले.आमच्या सोबत असलेले गाडी चालक दादा आम्हांला मंदिराची माहिती पण देत होते.चैत्र पौर्णिमा नुकतीच आटोपली होती आणि रविवार होता त्यामुळे मनात शंका होती की देवळात नक्कीच प्रचंड गर्दी असेल. परंतु आम्ही सकाळी सव्वासहालाच कोल्हापुरहून वाडी रत्नागिरीला निघालो आणि सात पर्यंत पोहोचलो सुद्धा.त्यामुळे आम्हाला थोडी कमी गर्दी मिळाली. त्यानंतर काही वेळाने तिथे भाविकांची गर्दी झालेली आढळून आली. दर्शनाच्या रांगेत लागलो असताना भाविकांचे मंदिराभोवती संपूर्ण लोटांगण घालून नवस फेडणे चालू होते, नुकतेच लग्न झालेली जोडपी आशीर...
...पुढे वाचा

विदर्भातील ‘मधाचे गाव’ बघितले का? | Honey Village Andharwadi Travel Guide | Agri Tourism in Maharashtra

Image
Tourism in Vidarbha Series महाराष्ट्र तेलंगणा सीमेवरील अंधारवाडी या चिमुकल्या आदिवासी गावाने मध संकलातून विकासाचा मार्ग साधला आहे. राज्य सरकारने या गावाच्या हातात हात घालून त्याला ‘मधाचे गाव’ ही नवी ओळख मिळवून दिली. या गावाच्या ‘विकास वाटे’ वरील प्रवासाविषयी... Andharwadi Village, Yavatmal हैदराबाद  राष्ट्रीय महामार्गालगत यवतमाळ जिल्ह्यातील टिपेश्वरच्या जंगलाला लागून असलेल्या या गावात गोंड आणि कोलाम या आदिवासी जमातींचे वास्तव्य आहे. मधमाशांचा मुक्त संचार असलेल्या या परिसरातील झाडांवरच्या मधाच्या पोळ्यातील मध काढून ते २० किमीवरील पांढरकवड्याला ५० रुपये किलो दराने विकायचे . मात्र येथील मधाची उपलब्धता पाहून राज्य शासनाने मधाचे गाव म्हणून अंधारवाडी विकसित करण्याचा निर्णय घेतला आणि या गावाची वाटचाल स्वावलंबनातून समृद्धीकड़े सुरू झाली. दीड वर्षांपूर्वी पांढरकवडा येथील तत्कालीन उपविभागीय अधिकारी सुहास गाडे यांनी गावकऱ्यांची बैठक घेऊन मधामुळे त्यांचे आयुष्य कसे बदलू शकते, हे समजावून सांगितले. गावकऱ्यांनीही सकारात्मक प्रतिसाद दिला आणि आता विद्यमान उपविभागीय अधिकारी अमित रंजन यांच्या नेतृत...
...पुढे वाचा

दीक्षाभूमीची निर्मिती कशी झाली? | Deekshabhoomi Nagpur Travel Guide & History | Vidarbha Buddha Circuit

Image
भा रतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती, यानिमित्त देशभरातून असंख्य भाविक त्यांना अभिवादन करण्यासाठी नागपुरातील दीक्षाभूमीवर येत असतात. डॉ. बाबासाहेबांच्या धम्मचक्रातून निर्माण झालेली ही दीक्षाभूमी म्हणजे केवळ एक पर्यटन स्थळ नव्हेतर मानवाने निर्दोष जीवन कसे जगावे याची ती पथदर्शक आहे. मानवाच्या जगण्याचे अधिष्ठान असणारी ही भूमी स्वातंत्र्य, समता, न्याय, बंधुतेबरोबरच प्रज्ञा, शील करुणा आणि मैत्रीचा आनंद चाखायला देणारी रम्य बाग आहे. राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब यांनी आपल्या विचारांनी ती फुलवलेली आहे. या भूमीतून मानवाची जीवनाची व जगण्याची ऊर्मी आणि अखंड उर्जेचा झरा कायम वाहात असतो. १४ ऑक्टोबर १९५६ च्या ऐतिहासिक धम्मदीक्षेपूर्वी पडिक असलेली ही जागा निव्वळ खाचखळणे, दगडधोंडे, लहानमोठी झाडेझुडपे आणि गवताचे रान होती. परंतु डॉ. बाबासाहेबांच्या धम्मदीक्षेनंतर ही भूमी विचारांचे उर्जास्रोत बनली. भारतीय संविधानानंतरच्या काळात दीक्षाभूमीचा उदय झाला आणि संपूर्ण भारतीय समाजाला नव्या विचारांचे, नव्या प्रेरणेचे, नव्या नैतिक मूल्यांचे पाठबळ मिळत गेले. यातूनच पुढे या देशात नव्या सांस्कृतिक व प्रबोधनवाद...
...पुढे वाचा

थकवा वाढलाय? मग असा प्रवास करून पाहाल का? नागपूरकरांसाठी आरोग्यदायी भटकंतीचे नवे मार्ग | Wellness Spots Near Nagpur for Mindful Travel | Wellness Tourism in Maharashtra

Image
आरोग्यदायी पर्यटन म्हणजे काय? | What is Wellness Travel? आजच्या धावपळीच्या जीवनात प्रवास म्हणजे केवळ ठिकाणं पाहणं एवढ्यावर मर्यादित राहिलेलं नाही. शरीर, मन आणि विचारांना शांतता देणारा प्रवास म्हणजे आरोग्यदायी पर्यटन . अशा प्रवासात निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवणे, शांत चालणे, ध्यान, पक्ष्यांचे आवाज ऐकणे आणि स्वतःकडे परत वळणे याला महत्त्व असते. 🌿यामध्ये मोठ्या खर्चाची किंवा ऐषआरामी ठिकाणांची गरज नसते. एखादं जंगल, डोंगर, तलाव किंवा निवांत धार्मिक परिसरही आरोग्यदायी प्रवासाचा भाग होऊ शकतो. Wellness Travel near Nagpur, Vidarbha नागपूरजवळ निसर्गातले शांत पर्याय | Natural Weekend Getaways near Nagpur नागपूरच्या आसपास अशा प्रवासासाठी अनेक उत्तम नैसर्गिक पर्याय आहेत.  1.  Pench National Park (पेंच नॅशनल पार्क)   येथे सकाळच्या जंगलफेरीत झाडांची सावली, पक्ष्यांचे आवाज आणि शांत वातावरण मन स्थिर करतं. 2.  Tadoba Andhari Tiger Reserve येथे जंगलातील मुक्काम आणि सकाळ-संध्याकाळची सफर हा स्वतःशी संवाद साधण्याचा वेगळा अनुभव ठरतो. ITC Resort :  Tadoba Andhari Tiger Reserve ...
...पुढे वाचा

मंगेशी: आशाताईंच्या स्वप्नात कसं आलं मंगेशी? | Mangeshi Temple | Temples of Maharashtra

Image
Temples of Maharashtra Series  मंगेशी गावाची ओळख | Mangeshi Village Introduction Mangeshi Temple मंगेशी मंदिर परिसरातील मंगेशी हे गाव गोव्याच्या सांस्कृतिक परंपरेत अत्यंत महत्त्वाचं स्थान राखून आहे. हिरवाईने नटलेला परिसर, पारंपरिक घरं, शांत रस्ते आणि मंदिराभोवतीची निवांतता यामुळे हे गाव पाहताना गोव्याचा एक वेगळाच चेहरा समोर येतो. हे गाव केवळ धार्मिक स्थळ म्हणूनच नव्हे, तर भारतीय संगीतविश्वाशी जोडलेल्या मोठ्या वारशामुळेही विशेष ओळखलं जातं. Mangeshi Temple | Temples of Maharashtra मंगेशकर घराण्याचं मूळ गाव | Mangeshkar Family Roots भारतीय संगीतविश्वाला अमूल्य योगदान देणाऱ्या लता मंगेशकर, आशा भोसले आणि दीनानाथ मंगेशकर यांचं मूळ या गावाशी जोडलेलं आहे. मंगेशकर घराण्याचं आडनाव या गावाशी निगडित असल्याचं मानलं जातं. गावातील मंदिरपरंपरा, भजन, धार्मिक वातावरण आणि सांगीतिक संस्कार यांचा या कुटुंबाच्या पुढील पिढ्यांवर खोल परिणाम झाला, अशी परंपरागत धारणा आहे. येथे काय अनुभवता येतं? | What to Experience in Mangeshi Village या गावातील मुख्य आकर्षण म्हणजे मंगेशी मंदिर. पांढऱ्या रंगातील मंद...
...पुढे वाचा

विदर्भातही येऊन गेले होते गौतम बुद्ध: विदर्भातील बौद्ध सर्किट | Vidarbha Buddhist Circuit Travel Guide

Image
विदर्भ म्हटलं की जंगलं, किल्ले किंवा वाघांची सफर आठवते. पण या भूमीत अजून एक शांत, दुर्लक्षित खजिना दडलेला आहे — बौद्ध वारसा . मौर्य काळापासून ते वाकाटक काळापर्यंत विदर्भात बौद्ध धर्माचा प्रभाव मोठ्या प्रमाणावर होता. व्यापारी मार्ग, राजाश्रय आणि निसर्गसंपन्न प्रदेश यामुळे येथे अनेक स्तूप, विहार आणि गुंफा निर्माण झाल्या. विदर्भातील बौद्ध सर्कीटमध्ये आहे तरी काय? | What is Buddha Circuit? इ.स.च्या पहिल्या-दुसऱ्या शतकात विदर्भातील रामटेक, मनसर, भद्रावती, भोन, अडम, मुलचेरा, पातुर, सालबर्डी, पवनी, मांढळ  आदि  परिसरात बौद्ध धर्मीयांची संख्या मोठ्या प्रमाणात होती. हे सर्व हीनयान पंथाशी संबंधित होते. सातवाहन काळात विदर्भात बौद्ध धर्माचा प्रसार मोठ्या प्रमाणात होता. गुप्त-वाकाटक काळात बौद्ध धर्माच्या महायान पंथाचा जोर होता. त्याची चिन्हे या भागात दिसून येतात. Vidarbha Buddhist Circuit पवनी, अडम, मनसर, भोन आदी ठिकाणी झालेल्या उत्खननात इ.स. पूर्व ४ थ्या व तिसऱ्या शतकापासून ते सातवाहन वाकाटक काळापर्यंत अस्तित्वात असलेल्या स्तुपांचे अवशेष सापडले आहेत. तसेच सालबर्डी गुफा, विजासन लेणी, पातु...
...पुढे वाचा

जेम्स वेल्स : पुण्याचा इतिहास रंगवणारा चित्रकार प्रवासी | James Wales in Maratha Pune | Travellers of the World

Image
मराठा इतिहासाशी जोडले गेलेले परदेशी कलाकार म्हणताना James Wales यांचं नाव विशेष महत्त्वाचं आहे. स्कॉटलंडमधून भारतात आलेले जेम्स वेल्स हे चित्रकार होते आणि त्यांनी अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात पुण्यात काही काळ वास्तव्य केलं. त्या काळातील पुणे हे पेशवाईचं सांस्कृतिक आणि राजकीय केंद्र होतं. जेम्स वेल्स यांनी पुण्यातील दरबार, सरदार, पोशाख आणि वास्तू यांचं बारकाईने निरीक्षण केलं. विशेषतः त्यांनी Nana Fadnavis आणि Madhavrao II यांची चित्रं तयार केली, जी आज ऐतिहासिक दस्तऐवज म्हणून महत्त्वाची मानली जातात. Peshwa Madhav Rao and Nana Fadnis Painting by James Wells शनिवारवाडा आणि दरबार | Visual Record of Peshwa Era Shaniwar Wada परिसरातील पेशवाई जीवनशैली त्याच्या चित्रांमधून दिसते. त्या काळातील पोशाख, आसनव्यवस्था आणि दरबारातील वातावरण याचं दृश्य रूप त्याने जतन केलं. Mehendale by James Wells मराठा इतिहासात जेम्स वेल्सचं योगदान विशेष आहे कारण त्याने शब्दांपेक्षा प्रतिमा दिल्या. आज पेशवाई काळाचा visual reference म्हणून त्यांची चित्रं मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात. ✍️  What’s Up Marathi...
...पुढे वाचा

✍️ तुमचा प्रवास अनुभव प्रकाशित करू इच्छिता?

तुमची कथा आम्हाला पाठवा आणि ती हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा 😊

👉 अनुभव पाठवा