ज्योतिबाच्या यात्रेत सासनकाठ्या का आणतात? डॉ. संपदा नासेरी | Dr. Sampada Naseri | Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

महाराष्ट्रातील मंदिरे | Temples in Maharashtra Series

नुकताच मार्च महिन्यात शिवाजी विद्यापीठ कोल्हापूर येथे भेट देण्याचा योग आला आणि त्यानिमित्ताने ज्योतिबा देवस्थान कोल्हापूर वाडी रत्नागिरीलाही जाण्याचे भाग्य लाभले.

या डोंगराचा रस्ता अतिशय उत्तम असून आम्ही अर्टिगा या गाडीने डोंगरावर जायला निघालो. जातांना आम्हाला रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला निसर्गाची उत्तम कलाकृती आढळून येत होती, त्याचप्रमाणे रंगीबेरंगी रेग्यांमधून भाविक देवस्थानाकडे जात होते आणि काही ठिकाणी भाविक मुक्कामही करताना दिसले.आमच्या सोबत असलेले गाडी चालक दादा आम्हांला मंदिराची माहिती पण देत होते.चैत्र पौर्णिमा नुकतीच आटोपली होती आणि रविवार होता त्यामुळे मनात शंका होती की देवळात नक्कीच प्रचंड गर्दी असेल. परंतु आम्ही सकाळी सव्वासहालाच कोल्हापुरहून वाडी रत्नागिरीला निघालो आणि सात पर्यंत पोहोचलो सुद्धा.त्यामुळे आम्हाला थोडी कमी गर्दी मिळाली. त्यानंतर काही वेळाने तिथे भाविकांची गर्दी झालेली आढळून आली. दर्शनाच्या रांगेत लागलो असताना भाविकांचे मंदिराभोवती संपूर्ण लोटांगण घालून नवस फेडणे चालू होते, नुकतेच लग्न झालेली जोडपी आशीर्वाद घेत होती, त्याचप्रमाणे लहान पालखी सोहळा, सासन काठ्यांना वाजत गाजत आणल्या जात होते सर्वत्र गुलालाची उधळण चालू होती.

Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

श्री ज्योतिबा देवाचा इतिहास | History of Jyotiba Temple Kolhapur in Marathi

श्री ज्योतिबा देवस्थान हे गुलाबी मंदिर असून येथे भगवान ज्योतिबांची पूजा केली जाते. ब्रह्मा, विष्णू,महेश आणि जमदग्नी या सगळ्यांचा मिळून एक तेजपुंज अवतार म्हणजेच ज्योतिबा होय असे मानले जाते. आख्यायिकेनुसार, या प्रदेशाला त्रास देणाऱ्या रत्नासुर राक्षसाचा वध करण्यासाठी ब्रह्मा,विष्णु,महेश आणि जमदग्नी यांच्या एकत्रित दैवी शक्तीतून भगवान ज्योतिबांचा जन्म झाला. श्री ज्योतिबादेव, दख्खनचा राजा केदारलिंग,सौदागर, रवळनाथ या नावानेही ओळखला जातो. ज्योतिबा देवाची मूर्ती स्वयंभू असून साधारणपणे ती साडेचार फूट उंचीची आहे.मूर्ती बटू भैरवनाथाच्या अवतारातील असून चतुर्भुज आहे. कोल्हापूरच्या देवी महालक्ष्मीचे बंधू मानल्या जाणाऱ्या ज्योतिबांना त्यांच्या संरक्षक शक्तींमुळे अत्यंत पूजनिय मानले जाते.

Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

या मूळ देवालयाचे बांधकाम ज्योतिबा भक्त किवळगावच्या नावजी साळुंखे पाटलांनी( संत नावजीनाथ) केलेले आहे असे म्हणतात. 1730 मधे राणोजीराव शिंदे यांनी या जागेवर असलेले सध्याचे देवालय बांधले.हे देऊळ 57 फुट लांब 37 फूट रुंद असून त्याच्या शिखराची उंची 77 फूट आहे.

कोल्हापूरच्या ज्योतिबा यात्रेत (चैत्र पौर्णिमा) सासनकाठ्यांचे अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. सासनकाठी म्हणजे नाथ केदाराचा (जोतिबाचा) विजय ध्वज मानला जातो. सुमारे ४० ते ८० फूट उंच, सजवलेल्या या काठ्या गुलाल-खोबऱ्याची उधळण करत आणि 'चांगभलं' च्या गजरात जोतिबा डोंगरावर आणल्या जातात, जो यात्रेचा प्रमुख आकर्षण सोहळा आहे. या काठ्या जोतिबाने रत्नासूर राक्षसावर मिळवलेल्या विजयाचे प्रतीक आहेत.

ज्योतिबा मंदिर आणि गुलाल | Gulaal in Jyotiba Temple Kolhapur

या मंदिरात सर्वत्र गुलाल उधळला जातो. त्यामुळे सगळीकडे गुलाबी रंगाची उधळण दिसते. माहिती काढली असता असे कळले की विजयाचे प्रतीक म्हणून हवेत गुलाल उधळला जातो.कारण ज्योतीबांनीच (जे ब्रह्मा,विष्णू आणि महेश आणि जमदग्नी यांचे अवतार आहेत)महाकालीला (महालक्ष्मीचे रूप) युद्धात राक्षसांचा पराभव करण्यास मदत केली होती.

श्री ज्योतिबा मंदिर आणि चैत्र यात्रा | Pilgrimage to Jyotiba Temple Kolhapur

वाडी रत्नागिरी येथील दख्खनचा राजा ज्योतिबाची चैत्र यात्रा (चैत्र पौर्णिमा)हा एक भव्य धार्मिक सोहळा असतो. चैत्र पौर्णिमेच्या दिवशी लाखो भाविक 'ज्योतिबाच्या नावाने चांगभलं' च्या गजरात गुलाल आणि खोबऱ्याची उधळण करत हा उत्सव साजरा करतात. यात्रेत मानाच्या उंच सासन काठ्यांचे (काही 80 फुटांपर्यंत उंच असतात) आकर्षण असते. यावेळेस संपूर्ण डोंगर गुलाबी रंगात न्हावून निघतो.

Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

चैत्र यात्रेचे मुख्य कार्यक्रम | Chaitra Yatra Function at Jyotiba Temple Kolhapur

1. सासन काठ्यांचे आगमन - अनेक गावांमधून मानाच्या सासनकाठ्या वाजत गाजत डोंगरावर आणल्या जातात.

2. गुलाल उधळण - यात्रेच्या दिवशी भक्तीचा महासागर उसळतो आणि गुलालाची प्रचंड उधळण होते.

3. पालखी सोहळा- तोफेच्या सलामीने श्री ज्योतिबा मंदिरातून यमाई देवीकडे पालखी मार्गस्थ होते.

4. दर्शन पद्धत - तुळशी वृंदावनास नमन करून दर्शनास सुरुवात केली जाते.

महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश येथून लाखो भाविक या यात्रेला येतात. या यात्रेला 'दक्षिण काशी' म्हणूनही ओळखल्या जाते.

Jyotiba Temple Experience Kolhapur | Temples in Maharashtra

श्री ज्योतिबा मंदिरात पोहोचायचं कसे | How to reach Jyotiba Temple Kolhapur

श्री जोतिबा मंदिराच्या सर्वात जवळचे शहर म्हणजे कोल्हापूर होय.कोल्हापूर पासून सुमारे 18 किलोमीटर अंतरावर हे मंदिर आहे. कोल्हापूर विमानतळ हे मंदिरापासून सुमारे 35 किलोमीटर अंतरावर आहे. विमानतळावरून थेट मंदिरासाठी टॅक्सी व कॅब उपलब्ध असतात. रेल्वेने प्रवास करणाऱ्यांसाठी कोल्हापूर रेल्वे स्थानक हा सर्वात जवळचा पर्याय आहे.जो मंदिरापासून फक्त 17 किलोमीटर अंतरावर आहे.रेल्वे स्थानकाहून बस टॅक्सी किंवा ऑटो रिक्षा सहज मिळतात.

भेट देण्याचा योग्य कालावधी ऑक्टोबर ते मार्च हा आहे. तुमचं मत किंवा अनुभव कमेंटमध्ये जरूर शेअर करा! 🌍✍️

डॉ. संपदा नासेरी

Email: sampadanaseri@gmail.com

Contact: +91-9822641687

महाराष्ट्रातील मंदिरे | Temples in Maharashtra Series