पातुरची लेणी: बौद्ध सर्कीट | Patur Caves Travel Guide | Vidarbha Buddha Circuit
अकोला जिल्ह्यातील पातुर हे 'पराशर' नगर म्हणून ओळखले जाणारे एक प्राचीन शहर आहे. येथील गुफांमुळे या परिसराचे ऐतिहासिक आणि भूवैज्ञानिक महत्त्व वाढले आहे.
पातुर शहराच्या पश्चिम भागात प्राचीन ऐतिहासिक गुफा अस्तित्वात आहेत. या भागात बौद्ध आश्रम आणि प्राचीन गुफांचे अवशेष पाहायला मिळतात, जे या परिसराचा समृद्ध ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा दर्शवतात. हे क्षेत्र प्राचीन बौद्ध संस्कृतीशी संबंधित मानले जाते.
गावाच्या तीन किलोमीटरवर डोंगरात खोदून एक गुफा बनविण्यात आली आहे. ही गुफा ८० फुट लांब, ५५ फुट रुंद आणि १५ ते २० फुट उंच आहे. गुफेपुढे अंगण आहे आणि सुरक्षेच्या दृष्टीने एक भिंतही बनविलेली दिसते. तिची रुंदी अडीच फुट आहे. या गुफेच्या आत दोन मोठे विहार आहेत व त्याच्या दोन्ही बाजूला एल आकारात दोन मोठ्या गुफा कोरलेल्या आहेत. दक्षिणेकडील पहिल्या विहारात दोन मोठे वऱ्हांडे आहेत. त्यासमोर गर्भगृह आहे. परंतु त्यात प्रतिमा अथवा प्रतिक चिन्ह नाही. या विहाराच्या प्रवेशद्वारावर ब्राह्मी लिपीत काही अक्षरे कोरलेली आहेत. त्यावरुन ही गुफा सातवाहन काळातील पहिल्या-दुसऱ्या शतकातील असावी असा कयास आहे. दुसरा विहारही याचप्रमाणे असून गर्भगृहात पद्मासनातील एक प्रतिमा स्थापित आहे. ती भगवान बुद्ध अथवा जैन तीर्थकारांची असावी, असे इतिहासतज्ञ सांगतात.
Patur Caves | Vidarbha Buddha Circuit
शहराच्या पूर्वेला असलेल्या डोंगरावर बौद्ध विहार किंवा मठ आहेत. या गुफांची निर्मिती दुसऱ्या ते तिसऱ्या शतकाच्या दरम्यान वाकाटक घराण्यातील राजा हरिषेण आणि त्यांचे प्रधान मंत्री वराहदेव यांनी केल्याचे मानले जाते.
शहराच्या पश्चिमेला प्राचीन जैन गुफा आहेत. असे म्हटले जाते की, इसवी सन १०५७-१०५८ च्या सुमारास जैन राजा इल्ल याच्या काळात या गुफांची निर्मिती झाली.
या गुफा बेसाल्ट खडकात कोरलेल्या असून त्यांची रचना काही प्रमाणात हेमडपंती मंदिरांच्या शैलीशी साधर्म्य दर्शवते. येथून जवळच शाहबाबू दर्गा, रेणुका माता मंदिर, १५०० वर्षे जुने वडाचे झाड आणि पातुर धरण (मोर्णा) ही बघण्यासारखी ठिकाणे आहेत.
Patur Caves
कसे पोहोचाल | How to reach Patur Caves Akola
पातुर-अलेगाव रोडवर, अकोला शहरापासून साधारण ३०-३५ किमी अंतरावर. बस अथवा खासगी वाहनाने पोहोचता येते.
तुम्हाला हा लेख कसा वाटला? तुमचे मत कमेंटमध्ये लिहा आणि मित्रांसोबत शेअर करा.
Comments
Post a Comment
कमेंट करून संवादात सहभागी व्हा!