अडम स्तुप: विदर्भातील बौद्ध सर्कीट | Adam Stupa Travel Guide | Vidarbha Buddha Circuit

नागपूर जिल्ह्यातील कुही तालुक्यातील अडम हे एक ऐतिहासिक आणि पुरातत्वीयदृष्ट्या महत्त्वाचे गाव आहे. हे गाव नागपूर शहराच्या आग्नेयेला सुमारे ५५ किमी अंतरावर वैनगंगा नदीच्या काठावर वसलेले आहे. सातवाहन कालखंडातील (इ.स.पू. ५ वे शतक) प्राचीन 'अडम किल्ला' आणि उत्खननात सापडलेल्या स्तूपामुळे प्रसिद्ध आहे. अडम हे वर्धा-वैनगंगा खोऱ्यातील एक महत्त्वाचे प्राचीन वसाहत स्थळ मानले जाते.

१९८८ मध्ये पुरातत्व विभागातर्फे करण्यात आलेल्या उत्खननात ‘असक जनपदस्य’ अशी ब्राह्मी लिपीत लेख असलेली मुद्रा येथे सापडली. त्यामुळे इ.स. पूर्व सहाव्या शतकात जी १६ जनपदे होती. त्यापैकी असक एक होते,असा कयास लावण्यात आला. अडम गावात किल्ल्याच्या बाहेर पूर्व दिशेला सुमारे ५००मीटर अंतरावर ‘देवी हुडकी’ (उंच टेकाड) आहे. याच ठिकाणी पुरातत्व विभागाला स्तुपाचे अवशेष सापडले. हा स्तूप सम्राट अशोकाच्या काळातील किंवा त्याही आधीचा (सुमारे २,५०० ते ३,००० वर्षे जुना) मानला जातो. या स्तुपाची उंची ५.६० मीटर आणि परीघ ३४ मीटर आहे. हा स्तुप माती आणि मुरुमाने बनविलेला आहे. स्तुपाच्या मध्यभागी ३.५० मीटर व्यासाची हर्मिका होती. त्यात यष्टी आणि त्यावर छत्रावली असल्याचे पुरावे मिळाले आहेत. स्तुपाच्या दक्षिणेला दोन भिंती आढळल्या आहेत. त्यापैकी एकेरी दगडाची भिंत मौर्योत्तर काळातील असावी. सातवाहन काळात अशीच भाजलेल्या विटांची दुसरी भिंत बांधण्यात आली. येथील उत्खननात केवळ स्तूपच नाही, तर प्राचीन नाणी, मुद्रा आणि मानवी वस्तीचे पुरावेही मिळाले आहेत, जे या परिसराचे प्राचीन व्यापारी आणि धार्मिक महत्त्व अधोरेखित करतात विशेष म्हणजे येथील उत्खननात एक मणी आढळला होता. त्याच्या उजवीकडे बोधीवृक्ष दाखविला आहे.

Adam Stupa Travel Guide | Vidarbha Buddha Circuit

सातवाहनकाळात कलिंग नरेश खाखेलने आपल्या शासनाच्या दुसऱ्या वर्षी विदर्भावर स्वारी केली होती. त्याचे सैन्य कन्हवेना नदीपर्यंत चालत गेले. आणि त्यांनी असिकनगरचा विध्वंस केला. हे असिकनगर म्हणजेच आजचे अडम गाव होय. तर कन्हवेना ही नागपूरजवळील कन्हान व वेणा नदी होय. यांचा संयुक्त प्रवाह प्राचीन काळी कन्हवेना नावाने ओळखला जात असावा. 'असिकानगर' (असक जनपद) हे वैभवशाली संस्कृतीचे केंद्र होते.

नागपूर शहराजवळील हे गाव इतिहास संशोधक आणि पर्यटकांसाठी महत्वाचे प्राचीन स्थळ आहे. विदर्भाच्या हरवलेल्या संस्कृतीचे ते पुरातत्व प्रवेशद्वार आहे. हे गाव विदर्भाचा प्राचीन भूतकाळ आणि आधुनिक वर्तमानाच्या संगमावर उभे आहे.

कसे पोहोचाल | How to reach Adam Stupa Nagpur

• नागपूर → कुही → अडम
• अंतर: साधारण ४५–५५ किमी
• नागपूरहून कुहीकडे जाणाऱ्या रस्त्याने एक ते दीड तासात थेट अडम गाव गाठता येते. नागपूरहून कुहीपर्यंत एसटी बस मिळते, तिथून शेअर ऑटो/जीपने अडम.

तुम्हाला हा लेख कसा वाटला? तुमचे मत कमेंटमध्ये लिहा आणि मित्रांसोबत शेअर करा.

विदर्भातील बौद्ध वारसा : एक वेगळी पाऊलवाट | Buddhist Heritage in Vidarbha | Vidarbha Buddhist Circuit